დღევანდელ ახალგაზრდებს ოდესმე გსმენიათ ისეთი პატარა ფილმის შესახებ, როგორიცაა „ნათლია“? შესანიშნავი ფილმია, თუმცა ბევრისთვის უცნობი. ის 1972 წელს გამოვიდა, რაც თქვენი თაობისთვის ალბათ 600 წლის წინანდელ ამბავს ნიშნავს. მაშინ ტელეფონები არ იყო, მხოლოდ მეოთხედები. მეოთხედს წაიღებდი კინოთეატრში და ფილმს ნახავდი. რა თქმა უნდა, მანამდე ქამარზე ხახვს მიიბამდი, რაც იმ დროის მოდა იყო...“ არა, სერიოზულად რომ ვთქვათ, „ნათლიას“ ყველა იცნობს. ასევე „ნათლია II“-ს და 70-იან წლებში გამოსულ უამრავ სხვა, აბსოლუტურად საკულტო და დროის მიღმა მყოფ ფილმს. მაგრამ არსებობს სხვა ნამუშევრებიც, რომლებიც დროის გამოცდას გაუძლეს, ან შესაძლოა, დროთა განმავლობაში, როგორც კარგი ღვინო, კიდევ უფრო დაიხვეწნენ, თუმცა ისინი გაცილებით ნაკლებად არიან ცნობილი. წარმოგიდგენთ რამდენიმე ასეთ ფილმს. შესაძლოა, ზოგიერთი გინახავთ ან გსმენიათ, ზოგიერთი კი – არა. ისინი უდავოდ ღირს მოსაძიებლად და სანახავად, თუ 70-იანი წლების კინოს ყველა „ჩვეულებრივი ეჭვმიტანილი“ უკვე ნანახი გაქვთ... არ უნდა აგვერიოს 2020-იანი წლების ამავე სახელწოდების საშინელებათა ფილმში, „ღიმილი“ (Smile, 1975) ნაკლებად საშინელებათა ფილმია, მაგრამ ის მუდმივად ქმნის არასასიამოვნო განწყობას. ეს არის შავი კომედია, ან უფრო ზუსტად, სატირა, რომელიც კალიფორნიაში სილამაზის კონკურსის ორგანიზების გარშემო ვითარდება. ფილმში მონაწილეობს ვარსკვლავური ანსამბლი და მუდმივად იქმნება შთაბეჭდილება, რომ არავის არაფერი გამოსდის. ის უფრო ახლოსაა რობერტ ალტმანის ანსამბლურ დრამედიებთან, ვიდრე სრულფასოვან ფარსთან, თუმცა უნდა ითქვას, რომ იგი „დრამედიის“ კომედიურ ნაწილს უფრო მეტად უსვამს ხაზს, ვიდრე ალტმანის უმეტესობა ფილმი. ბევრი რამ, რასაც „ღიმილი“ დასცინის, დღესაც საოცრად აქტუალურია, რაც იშვიათია ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის წინ გამოსული სატირული ფილმებისთვის. „თაღლითი“ (The Crook) ერთ-ერთი იმ ფილმთაგანია, რომელსაც შეიძლება შემთხვევით წააწყდეთ და არც კი გახსოვდეთ, როგორ, მაგრამ გემახსოვრებათ, რომ ის ძალიან კარგი იყო. შემდეგ ცდილობთ მის ხელახლა მოძიებას და აღმოაჩენთ, რომ მისი პოვნა რთულია, რადგან თითქოს არავინ არაფერი იცის მის შესახებ. მას უბრალოდ „თაღლითი“ ჰქვია, ყოველ შემთხვევაში, ეს მისი ინგლისური სათაურია, რაც შესაძლოა, არც ისე საინტერესოდ ჟღერდეს, მაგრამ თავად ფილმი ნამდვილად ასეთია. მას უდავოდ აქვს უამრავი სტილი და წარმოადგენს ქურდის პორტრეტს, რომელიც თავის კრიმინალურ ცხოვრებაში მღელვარე პერიოდებს გადის. თუ მოგეწონათ „სამურაი“, რომელიც ცოტა უფრო ცნობილია, მაშინ „თაღლითი“ კარგად გამოდგება, როგორც ერთგვარი სულიერი გაგრძელება, თუმცა ის „სამურაიზე“ ოდნავ უფრო სწრაფი ტემპით და მეტი მოქმედებით გამოირჩევა (კარგი თუ ცუდი გაგებით). „ოკინავას ბრძოლა“ (The Battle of Okinawa) შესაძლოა, გარკვეულწილად უცნობია იმ ფაქტის გამო, რომ ის აბსოლუტურად დამანგრეველი და სულისშემძვრელი სანახავია, ომის საწინააღმდეგო სხვა ფილმებთან შედარებითაც კი. ის მოგვითხრობს მეორე მსოფლიო ომის ბრძოლაზე, რომელიც იაპონური პერსპექტივიდან არის ნაჩვენები, სადაც ჯარისკაცები და მშვიდობიანი მოქალაქეები ხვდებიან იმ სასოწარკვეთილ მდგომარეობას, რომელშიც იმყოფებიან, მაგრამ ასევე უპირისპირდებიან საზოგადოების მოლოდინს, რომ ბრძოლა გააგრძელონ. ასეთ ფილმთან დაკავშირებით ყოველთვის ძნელია იმის თქმა, რამდენად ახლოსაა ის რეალობასთან (სრულად განსჯა შეუძლებელია, თუ იქ არ იყავი), მაგრამ „ოკინავას ბრძოლა“ საოცრად ავთენტურად იგრძნობა. ეს არის საერთო ჯამში შესანიშნავი სამხედრო ფილმი; უბრალოდ, ის ბევრად უფრო რთული სარეკომენდაციოა, ვიდრე იმ დროის უმეტესობა. მიუხედავად ამისა, თუ თქვენ კონკრეტულად ეძებთ ომის ფილმებს, რომლებსაც დრო არ დაეტყოთ, მაშინ ეს ნამუშევარი აკმაყოფილებს ამ მოთხოვნას, რადგან ძალადობის ინტენსივობა და გრაფიკული ხასიათი აქ დღესაც შთამბეჭდავია. გარკვეულწილად, „შეშლილ ძაღლ მორგანში“ (Mad Dog Morgan) დენის ჰოპერის გადაჭარბებული და ველური შესრულება გვხვდება, თუმცა ეს მისი საკმაოდ შემაშფოთებელი როლია. თავად ფილმი არც თუ ისე სახალისოა, ყოველ შემთხვევაში, არა იმ გაგებით, რომ ჰოპერის ზოგიერთი ფილმი სახალისოდ მიიჩნევა. ეს, პირიქით, პირქუში და სასტიკი ვესტერნია. „ერთგვარი“ მნიშვნელოვანია აქ დასაზუსტებლად, რადგან „შეშლილი ძაღლი მორგანი“ ავსტრალიაში ვითარდება და სატიტულო ბუშრეინჯერზეა, ვიდრე ძველ დასავლეთში განვითარებულ მოვლენებზე, სადაც უფრო მოსალოდნელი იქნებოდნენ კოვბოები, სამართალდამცავები ან დასავლური კრიმინალები. „შეშლილი ძაღლი მორგანი“ ასევე ერთგვარი ცხელებით გამოწვეული სიზმარია, რომელიც დიდწილად გვიჩვენებს, თუ რამდენად შეშლილი იყო მორგანი სინამდვილეში, და აქ არსებული დელირიუმი და ველურობა დღემდე დიდ შთაბეჭდილებას ტოვებს. იოჯი იამადა (Yōji Yamada) არ არის ყველასთვის ნაცნობი სახელი, მაგრამ ის მაინც შესანიშნავი რეჟისორია და, ყოველ შემთხვევაში, კარგად არის აღიარებული იაპონიაში. მისი აღიარების დიდი ნაწილი დაკავშირებულია მის „თორა-სანის“ სერიასთან, რომელიც 50 ეპიზოდს მოიცავდა და იამადამ მათგან მხოლოდ ორი არ გადაიღო, მაგრამ მან ასევე გადაიღო უამრავი არასერიული ფილმი, რომელთაგან „სადაც გაზაფხული გვიან მოდის“ (Where Spring Comes Late) ერთ-ერთი საუკეთესოა. ეს არის საოჯახო დრამა მამის შესახებ, რომელიც კარგავს სამსახურს და გადაწყვეტს საცხოვრებლად სხვაგან გადავიდეს ოჯახთან ერთად, მაღაროელიდან ფერმერად იქცევა. „სადაც გაზაფხული გვიან მოდის“ გასაკვირად მიმზიდველი და ამაღელვებელია, მაშინაც კი, თუ ასეთი წინაპირობა ქაღალდზე ცოტა მოსაწყენად ჟღერს. ყველაფერი გაკეთებულია დიდი თანაგრძნობით და წარმოდგენილია როგორც უბრალო, ისე ლამაზი ფორმით. ის ადვილად მოხვდებოდა 70-იანი წლების ყველაზე დაუფასებელი დრამების სიაში, რაც მისი აქ მოხვედრის მთავარი მიზეზია.