„ანტიგონეს“ განახლებული ვერსია „დრაკონის სახლის“ და „გვირგვინის“ ვარსკვლავებით: წარმატება თუ იმპროვიზაცია?

„გვირგვინის“ და „დრაკონის სახლის“ ვარსკვლავები „ანტიგონეს“ ახალ სიცოცხლეს სძენენ. ბრიტანელები კვლავ მოქმედებაში არიან. რობერტ აიკის „ოიდიპოსი“, რომელიც ლონდონში საწყისი ჩვენების შემდეგ ახლახან დაიხურა ბროდვეიზე, სოფოკლეს ტრაგედიას თანამედროვე ბრიტანულ პოლიტიკურ დაპირისპირებად აქცევს. ახლა კი ალექსანდრ ზელდინის „სხვა ადგილია“, რომლის პრემიერა ლონდონში 2024 წელს შედგა, ოთხშაბათს „ზე შედში“ გაიხსნა. ზელდინი სოფოკლეს „ანტიგონეს“ თანამედროვე ყოფით დრამად განაახლებს, სადაც ენი (ემას დარსი, ცნობილი სერიალიდან „დრაკონის სახლი“) ცდილობს გარდაცვლილი მამის ფერფლი მისსავე სახლში შეინახოს. პრობლემა ის არის, რომ მისი ბიძა, კრისი (ტობიას მენზისი სერიალიდან „გვირგვინი“), რომელიც ახლა ამ სახლში ცხოვრობს თავის მეუღლესთან, ერიკასთან (ლორნა ბრაუნი) ერთად, ფერფლის გაფანტვას მოითხოვს. ჩვენ მაშინვე კრისის მხარეს ვდგებით, რადგან მისი ძმა და ენის მამა უკვე რამდენიმე წელია გარდაცვლილია. აიკის „ოიდიპოსმა“ აღფრთოვანებული შეფასებები დაიმსახურა. მე ის ზომიერად საინტერესო აღმოვაჩინე, როგორც დედნის ჭკვიანური პაროდია, სადაც ყოველ სიუჟეტურ წერტილს თანამედროვე ელფერი ეძლევა: ოიდიპოსის დაბადების საიდუმლო ბინძურ „ბერთერიზმის“ (birtherism) შეტევად იქცევა, ოიდიპოსი თავს იბრმავებს არა იოკასტას კაბის ქინძისთავებით, არამედ მისი სტილეტოს ქუსლებით და ა.შ. მისი ყურება სასიამოვნო იყო, მაგრამ ძნელად თუ შეიძლება ეწოდოს ამ ბროდვეის სეზონის ეგრეთ წოდებული „პრესტიჟული მოვლენა“. „სხვა ადგილი“ გაცილებით თავისუფალი ადაპტაცია და განახლებაა. ზედმეტად საყვარელი სახელის ცვლილებების მიღმა — ენი/ანტიგონე, კრისი/კრეონი, ერიკა/ევრიდიკე და მკითხავი ტერი/ტირესიასი (ჯერი ქილიკი) — „სხვა ადგილი“ უფრო იმპროვიზაციის სავარჯიშოს ჰგავს, სადაც მსახიობებს, რომლებიც სოფოკლეს კლასიკას მხოლოდ ბუნდოვნად იცნობენ, სცენაზე დებენ ფერფლით სავსე ურნასთან ერთად და ეუბნებიან: „ახლა წარმოგვიდგინეთ „ანტიგონე““. ორიგინალში ანტიგონეს სურს თავისი ძმისთვის პატიოსანი დაკრძალვის მოწყობა, მაშინ როცა კრეონს, სანამ გულს მოულბობენ, პოლინიკეს გლოვაც კი არ სურს, მით უმეტეს დაკრძალვა. აშკარაა, რომ „სხვა ადგილი“ გარკვეულწილად განსხვავებულ ამბავს მოგვითხრობს, რაც ამ „საყვარელ“ სახელის ცვლილებებს განსაკუთრებით გამაღიზიანებელს ხდის. ოჯახის წევრების ჩხუბი გარდაცვლილი ნათესავის ფერფლზე დღეს სულ სხვა რამეს ნიშნავს, ვიდრე ათასწლეულების წინ. მიუხედავად ამისა, თემა თავისებურად მომხიბვლელია. მე ვიცნობდი მოხუც ცოლ-ქმარს, რომლებიც შვილის ფერფლს მისაღებ ოთახში წიგნის კარადზე ინახავდნენ და როდესაც ხალხი ურნის შესახებ ეკითხებოდა, ისინი ბოდიშს იხდიდნენ და ეკითხებოდნენ: „გიჟები ხომ არ გგონივართ?“. მეორე ოჯახი, რომელსაც ვიცნობდი, დედის ფერფლზე ჩხუბობდა; ზოგიერთ ბავშვს მისი დაკრძალვა სურდა, ზოგიერთს კი ფერფლის გაყოფა, როგორც სახსოვარი, რომელიც მათ თავიანთ სახლებში შეინახავდნენ. როგორ ვგლოვობთ, ეს ინტრიგული თემაა. ალექსანდრ ზელდინი, რომელიც ასევე რეჟისორია, საქმეს აფუჭებს იმით, რომ ბიძა კრისს კრეონზე უარეს ცოდვებს მიაწერს. ერთ-ერთი ასეთი დანაშაული ეპშტეინის ეპოქის ნებისმიერი მამაკაცი ბოროტმოქმედის დაღლილ კლიშედ იქცა. უარესი ის არის, რომ როდესაც ბერძნული ტრაგედია 80 წუთამდე მცირდება (სწორედ ამდენია ამ სპექტაკლის ხანგრძლივობა), თქვენ არაფერი გრჩებათ, გარდა უგემოვნო საპნის ოპერისა. მას ასატანს ხდის მენზისის უზომოდ ემპათიური შესრულება – ანუ, იქამდე, სანამ არ დადგება უგემოვნო ფინალი, სადაც კრისი ჩვენს პატიებას ითხოვს. დარსი იმდენად შეუპოვარია ენის მძიმე მდგომარეობის წარმოჩენაში, რომ მისი ძალადობის საბოლოო აქტი ტრაგიკული კი არა, უბრალოდ წმინდა შურისძიებაა.