ბერლინის კინოფესტივალი: „დედოფალი ზღვაზე“ – ფილმი სიბერისა და მოზარდობის მკაცრ რეალობაზე

„Amour“-ის მსგავსად, „დედოფალი ზღვაზე“ მოხუცების მოვლის უღირსობას უშიშრად გვიჩვენებს, რასაც კიდევ უფრო შემაშფოთებელს ხდის ის განცდა, რომ ეს შესაძლოა, თემის ყველაზე ოპტიმისტური ასპექტი იყოს. თითქმის ორი ათწლეულის მანძილზე პირველ ფილმში, რეჟისორი ლენს ჰამერი („ბალასტი“) ოჯახურ სიყვარულს, ერთგულებას, ვალდებულებასა და მსხვერპლს პირქუშ, თუმცა უაღრესად ავთენტურ პორტრეტს უხატავს, რაც სიბერის დამანგრეველ ძალას ვერ უძლებს. სწორედ სენტიმენტალურობის ნაკლებობის გამო გულში ჩამწვდომი „დედოფალი ზღვაზე“ ბერლინის კინოფესტივალზე პრემიერის შემდეგ დიდხანს დარჩება მაყურებლის მეხსიერებაში. ამგვარი თემატიკის გათვალისწინებით, კრედიტებში ინტიმური სცენების კოორდინატორის ხილვა შესაძლოა მოულოდნელი იყოს – მაგრამ, ყველაფერზე მეტად, „დედოფალი ზღვაზე“ სწორედ ინტიმურ კოორდინაციას ეხება, მოზარდების მიერ ცნობისმოყვარე თვალებისგან მოპარული წუთებიდან დაწყებული, ავადმყოფობის ქორწინებაში შეჭრით დამთავრებული, რაც ორ დიდი ხნის პარტნიორ ზრდასრულ ადამიანს შორის კავშირს მთლიანად ცვლის. დავიწყოთ ამ მოზრდილებით. ლესლი (ანა კალდერ-მარშალი) და მარტინი (ტომ კორტნი) მოგვიანებით შეხვდნენ ერთმანეთს ცხოვრებაში, ორივე მათგანი უკვე დაქვრივებული იყო და მალევე ისეთ ყოვლისმომცველ ურთიერთობაში ჩაეფლნენ, რაც იმ ადამიანებისთვისაა დამახასიათებელი, ვისაც დრო აღარ აქვს დასაკარგი. 18 წლის განმავლობაში მათ საერთო ცხოვრება ააგეს ჩრდილოეთ ლონდონის კომფორტულ ბინაში – და ერთმანეთის მკლავებში, სადაც მათ ქალიშვილი ამანდა (ჟულიეტ ბინოში) სტუმრობისას აღმოაჩენს. არცერთ შვილს, ნებისმიერ ასაკში, არ სურს ასეთი სცენის შემთხვევით ხილვა – მით უმეტეს, როდესაც ერთ-ერთი მშობელი დემენციის გვიან სტადიაშია, სამედიცინო თვალსაზრისით თანხმობის გაცემის უნარის გარეშე. ამანდა ისტერიკაში ვარდება, მისი რეაქცია მძაფრდება იმის განცდით, რომ ეს არ არის პირველი ასეთი ეპიზოდი. გაბრაზებული, ის პოლიციას ურეკავს, რათა ამ ახალი ცოლ-ქმრული რეალობის სერიოზულობა ინსტიტუციური ავტორიტეტის წონით გაამყაროს. ეს ქმედება მხოლოდ აჩქარებს პანდორას ყუთის გახსნას – უკვე გულსატკენ სიტუაციას უბიძგებს იურიდიულ ჩარჩოებში, რომლებიც უძლურია დაცემის ღრმა უსამართლობის წინაშე. კანონის თვალსაზრისით, მარტინმა სექსუალური ძალადობა ჩაიდინა; მისი საკუთარი შეფასებით კი, ამ მოსიყვარულე მეუღლემ მხოლოდ თავისი არასასურველი სრულ განაკვეთზე მომვლელის როლს მისდევდა, პასუხობდა ცოლის არავერბალურ მოთხოვნებს ფიზიკური კომფორტისთვის – და დაავადებით გაღვივებულ სექსუალურ მიდრეკილებას, რომელიც ყველა აკრძალვას ხსნის. ის ფაქტი, რომ ორივე წინააღმდეგობრივი პოზიცია თანაბარ წონას ატარებს, მხოლოდ რეჟისორის ოსტატურ და მოქნილ მიდგომაზე მეტყველებს ამ თემისადმი. ამ კეთილი განზრახვების ჯოჯოხეთურ გაუთავებელ ბრძოლაში საბოლოოდ მხოლოდ დაავადებაა დამნაშავე, მაგრამ ასეთი მორალური რელატივიზმი ცივ ნუგეშს ჰპირდება მათ, ვინც ამ კითხვებს პირადი გამოცდილებით ეჯახება. მაგრამ „დედოფალი ზღვაზე“ მხოლოდ მოხუცებზე არ არის ორიენტირებული. ფილმი თანაბარ ადგილს უთმობს ამანდას ქალიშვილს, სარას (ფლორენს ჰანტი, „ბრიჯერტონები“), რომლის შედარებით მშვიდი მეორეხარისხოვანი სიუჟეტი მთლიან კონსტრუქციას უფრო მკვეთრად გამოკვეთს. სიუჟეტი შუა მოქმედებიდან იწყება, ამანდას ქორწინების კრახიდან არც ისე დიდი ხნის შემდეგ, რაც მის (უხილავ) პარტნიორს აიძულებს სამუშაო საზღვარგარეთ მიიღოს, ამანდა კი თავის მოზარდ ქალიშვილს ლონდონში ერთწლიანი პაუზისთვის წაიყვანს. იქ – კვლავ ფარულად ოცნებობს მშობლების შერიგებაზე და თავისი ძველი ცხოვრების აღდგენაზე – სარა ფლირტაობს და ნელ-ნელა მომწიფების გზას გადის, ზუსტად მაშინ, როცა მისი ბებია უკან იხევს. მართლაც, მოზარდობა და სიბერე დაბრუნების არმქონე ორი წერტილია, სხეულებრივი აჯანყების პერიოდები, რომლებიც ძველ „მე“-ს უკან ტოვებენ. ფილმი გვიჩვენებს იმ ადამიანებს, რომლებიც ამ ცვლილებებს ებრძვიან, დაწყებული პატარა გოგონადან, რომელიც ეგუება, რომ მისი ოჯახი აღარ აღდგება, დამთავრებული მამაკაცით, რომელიც ხვდება, რომ ქალი, რომელზეც იქორწინა, არსებითად, უკვე გამქრალია. ვიზუალურად, ჰამერი ამ ემოციურ არეულობას ხისტი, გეომეტრიული სტილით უპირისპირდება. ის ხშირად აჩვენებს პერსონაჟებს შორიდან და მკვეთრი კუთხეებით, ისე, თითქოს ვინმე ოთახის მეორე მხრიდან წყნარად აკვირდება დაძაბულ საოჯახო სცენას. კარები, თაღები და დერეფნები გამოსახულებას ორად ყოფენ, თითქოს თავად სახლი – იურიდიული სისტემის მსგავსად – ცდილობს წესრიგის დამყარებას იმაზე ბევრად არასტაბილურ რამეზე, ვიდრე მას შეუძლია შეიცავდეს. ბინოში და კორტნი იგივე ლოგიკას იყენებენ თავიანთ შესრულებაში, თითოეული მათგანი თამაშობს დაძაბულ ინტელექტუალს, რომელიც კონტროლს ეძებს. ისინი ერთმანეთს უპირისპირდებიან შეშფოთებით გამოწვეული ანტაგონიზმით, მტრობის გარეშე და საერთო ინტერესებით აღბეჭდილი. როგორც ქალიშვილს, ისე მეუღლეს სჯერათ, რომ ლესლის სასიკეთოდ მოქმედებენ – მაგრამ მათი გადაწყვეტილებები ისევეა ჩამოყალიბებული საკუთარი საჭიროებებითა და შიშებით. ორივეს ამოძრავებს შფოთვა, რომელიც სიცოცხლეს შესძინეს მსახიობებმა, რომლებიც არ ერიდებიან სისუსტესა და მწვავე წინააღმდეგობას. თავის მხრივ, ანა კალდერ-მარშალი კიდევ უფრო უშიშარია ძირითადად არავერბალურ როლში, რაც ლესლის ყოფილი „მეს“ სუსტ კვალს აციმციმებს მისი თვალებიდან, რითაც მხოლოდ ამძაფრებს მისი ახლობლების ტკივილს დაკარგულის შეხსენებით. ყველა გაგებით ანსამბლურ ფილმში, „დედოფალი ზღვაზე“ ერთგვარ ჰარმონიას პოულობს წონასწორობაში, სიბერის მძიმე რეალობას მოზარდობის სიხარულს უპირისპირებს. მისი ფორმალური და შესრულების ელემენტები მსგავსად მუშაობს, ფილმი არასოდეს ხდება...