ვისაც საბრძოლო ხელოვნების ფილმებთან შეხება არ ჰქონია, ამ ჟანრთან საუკეთესო გაცნობა 1970 წლის კლასიკით უნდა დაიწყოს, რომელმაც ყველაფერს დაუდო სათავე. „ჩინელ მოკრივეს“ შესაძლოა არ ჰქონდეს ისეთი ვარსკვლავური შემადგენლობა, როგორიც საბრძოლო ხელოვნების კინოს ისეთ ხატებს, როგორიცაა ჯეკი ჩანის „მთვრალი ოსტატი“ და ბრიუს ლის „დრაკონის შემოსვლა“, მაგრამ ის მაინც სავალდებულო სანახავი კლასიკაა. „ჩინელი მოკრივე“ 56 წლის წინ გამოვიდა, სამი წლით ადრე, ვიდრე „დრაკონის შემოსვლა“ და ერთი წლით ადრე, ვიდრე ბრიუს ლი სცენაზე „დიდი ბოსით“ გამოჩნდებოდა. 1970 წელს ჟანრი სრულიად განსხვავებულ მდგომარეობაში იყო; ის სტუდიები, რომლებიც მოგვიანებით კუნგ-ფუს ეპიდემიას გამოიწვევდნენ, ფილმებს იღებდნენ, სადაც მოქმედების ძირითადი ფორმა ხმლით ბრძოლა იყო. უზარმაზარი გარდამტეხი მომენტი დადგა, როდესაც მსახიობმა ჯიმი ვანგ იუმ გადაწყვიტა, დაეწერა, გადაეღო და ეთამაშა ფილმში, რომელიც ყურადღებას ხმლით ბრძოლიდან ჩინურ საბრძოლო ხელოვნებაზე გადაიტანდა. შედეგად მივიღეთ სანახაობა, რომელმაც სრულად განაახლა ჟანრი და საბოლოოდ საფუძველი ჩაუყარა ჯეკი ჩანის, ბრიუს ლის და მრავალი სხვა დიდი საბრძოლო ხელოვნების ვარსკვლავის აღმასვლას. „ჩინელი მოკრივის“ სიუჟეტი მარტივია: ჩინელ კუნგ-ფუ ოსტატთან ანგარიშის გასასწორებლად, იაპონელი მამაკაცი ქირაობს კარატეს ექსპერტებს შურისძიების მიზნით. ის საბოლოოდ აღწევს საწადელს, მაგრამ ტოვებს ერთ გადარჩენილს – კუნგ-ფუ ოსტატის საუკეთესო მოწაფეს. ის ვერ უწევს წინააღმდეგობას ბოროტმოქმედებს, მაგრამ არ ნებდება; ის ვარჯიშობს, რათა გაუმჯობესდეს და შური იძიოს თავისი ოსტატისა და თანაკლასელების გამო. სიუჟეტი საკმაოდ მარტივი და სრულიად ტრადიციულია ამ ტიპის ფილმებისთვის როგორც „ჩინელი მოკრივის“ შემდეგ, ასევე დღესაც. მაგრამ ის, რასაც მაყურებელს სთავაზობს, არის საბრძოლო ხელოვნების ჟანრის ყველა დიდი თემა, მაშინ როცა ჩვეულებრივ მხოლოდ რამდენიმეს გვთავაზობენ. მას აქვს ერთი შეხედვით შეუძლებელი მიზანი გმირისთვის მისაღწევი, რადგან ჯიმი ვანგ იუს პერსონაჟი საკმაოდ სწრაფად წარმოჩინდება, როგორც გამოცდილი, მაგრამ შორს მდგომი ორი მინიონის, მით უმეტეს მთავარი ბოროტმოქმედის დონისგან. ეს ქმნის საფუძველს ჟანრის კიდევ ერთი ფუნდამენტური ნაწილისთვის, რაც არის სავარჯიშო სცენა, სადაც გმირმა მძიმე შრომით უნდა გადალახოს სირთულეები. შემდეგ მოდის ანტაგონისტების საკითხი. თუკი გადავხედავთ ყველა დროის დიდ საბრძოლო ხელოვნების ფილმებს, მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი გამორჩეული ბოროტმოქმედებით არის გამყარებული, და „ჩინელი მოკრივე“ არ არის გამონაკლისი. აქ, ლო ლიემ – რომელსაც ქუენტინ ტარანტინომ ერთხელ „საბრძოლო ხელოვნების ჟანრის უდიდესი მსახიობი“ უწოდა – განსაკუთრებით ენერგიული შესრულებით წარმოადგინა დაუნდობელი და ადვილად გაღიზიანებადი იაპონელი დაქირავებული მკვლელი. კარგ საბრძოლო ხელოვნების ფილმებს ინტენსიურობის შეგრძნება სჭირდებათ, და „ჩინელ მოკრივეს“ ეს უხვად აქვს. ფილმში არის მომენტი, როდესაც ვანგ იუს პერსონაჟი უდარდელად შედის კაზინოში, რომელიც სავსეა მისი მტრებით, და მაშინაც კი, როდესაც არაფერი ხდება, ადვილია დაძაბულობის შეგრძნება ჰაერში, რადგან ყველა ელოდება რაიმე ნაბიჯის გადადგმას. გასაკვირი არ არის, რომ ეს სცენა მას შემდეგ უთვალავჯერ იქნა მიბაძული. და რა თქმა უნდა, არის მოქმედების საკითხი. ვინაიდან ეს იყო პირველი ჰონგ-კონგური ფილმი, რომელიც ფოკუსირებული იყო ხელჩართულ ბრძოლაზე, ქორეოგრაფია არ არის ისეთი დახვეწილი, როგორც მოგვიანო ფილმებში, მაგრამ ბრძოლა და მოძრაობები ადვილია თვალყურის დევნებისთვის. გარდა ამისა, მათ კიდევ უფრო მიმზიდველს ხდის ჯიმი ვანგ იუს სარეჟისორო სტილი. ის ბრწყინვალედ იყენებს ყველაფერს, თოვლიანი პეიზაჟიდან და გრძელი კადრებიდან დაწყებული, სასტიკი (მაგრამ არა უმიზეზო) ძალადობით დამთავრებული, რათა მოქმედება მომხიბვლელი სანახავი გახადოს. სულ რაღაც 90 წუთში, ვანგ იუმ და „ჩინელმა მოკრივემ“ დაადგინეს სტანდარტი იმისა, თუ როგორი უნდა იყოს დიდი საბრძოლო ხელოვნების ფილმი.