„დიზაინით“: ფილმი, სადაც ქალი სკამს სხეულებს უცვლის

სხეულების გაცვლის თემა კინოში საკმაოდ ნაცნობი მოვლენაა. ეს შეიძლება იყოს ამბავი მშობელსა და შვილზე, მოსისხლე მტრებზე ან სრულ უცხოებზე, რომლებიც მოულოდნელად ერთმანეთის ადგილას აღმოჩნდებიან – ამ თემაზე უამრავი ვარიაცია არსებობს. ამის გათვალისწინებით, ფილმ „დიზაინით“ (By Design) უნდა მივცეთ კრედიტი იმის გამო, რომ ის ამ სცენარს სრულიად განსხვავებული კუთხით იკვლევს: რა მოხდება, როდესაც ზრდასრული ქალი სხეულებს სკამს უცვლის. და დიახ, სწორად წაიკითხეთ. ჯულიეტ ლუისი კამილის როლს ასრულებს, მოკრძალებულ ქალს, რომელიც მაღაზიაში შემთხვევით აღმოჩენილი ძვირადღირებული, უნიკალური სკამით იმდენად მოიხიბლება, რომ მასზე მთლიანად ფიქსირდება. თავიდანვე, სცენარისტ-რეჟისორი ამანდა კრამერი („Please Baby Please“) ცხადყოფს, რომ ეს სკამი უფრო ადამიანური თვალსაზრისით უნდა აღვიქვათ: ფილმის მთხრობელი, მელანი გრიფიტი, აღწერს მის „სხეულს“, ხშირად იყენებს სიტყვას „მშვენიერი“ და სკამს ზედმეტსახელად „გამაოგნებელს“ უწოდებს. როდესაც ვიღაც ჩნდება და სკამს კამილამდე ყიდულობს, ის სასოწარკვეთილია. სწორედ მაშინ, ჯადოსნურად, სკამს სხეულებს უცვლის. ახლა უკვე თავად სკამის ცნობიერებით მცხოვრები კამილი თავის ახალ მფლობელთან, ოლივიესთან (მამუდუ ათი) მიდის, ხოლო სკამის ცნობიერება – ანუ, საერთოდ არანაირი ცნობიერება – კამილის სხეულს იკავებს, რომელიც შედეგად უხმო, უმოძრაო ფორმად იქცევა. და დიახ, ეს ფილმი ზუსტად ისეთივე აგრესიულად უცნაურია, როგორადაც აღწერა ჟღერს. კრამერმა, რა თქმა უნდა, კარგად იცის, რომ „უცნაურ“ ფილმს იღებს, ამიტომ „დიზაინით“ თავიდანვე მიზანმიმართულად არქაულ სამყაროშია მოთავსებული. იმ მომენტიდან, როდესაც კამილს და მის მეგობრებს, ლიზას (სამანტა მატისი) და აირინს (რობინ ტანი) ვხვდებით, ისინი ეთერულად და სიზმრისეულად აღიქმებიან, ერთმანეთთან უცნაურად საუბრობენ იმაზე, სჭირდებათ თუ არა მეტი ავეჯი. კრამერი თავის მცირე ბიუჯეტს ხშირად მინიმალისტური დეკორაციებით უმკლავდება, რომლებსაც ფონის დეტალები არ გააჩნია და გადაღებულია ისე, რომ ხაზს უსვამს მათ კინოსტუდიის დეკორაციებად ყოფნას. თავიდან საინტერესოა და ძალიან მოგვაგონებს ექსპერიმენტულ ცოცხალ თეატრს; ეს შეგრძნება კიდევ უფრო ძლიერდება ფილმის გაგრძელებისას, როდესაც ადამიანები სკამის ფეტიშიზაციას იწყებენ. „დიზაინით“-ის დაწყებიდან დაახლოებით 10 წუთში, კამილი ფანტაზიორობს სკამთან სექსუალური ცეკვის შესახებ, რაც მრავალი „რა ჯანდაბა ხდება აქ?“ მომენტის პირველი შემთხვევაა. ეს კიდევ უფრო ესკალაციას განიცდის მას შემდეგ, რაც ოლივიე სკამის მფლობელი გახდება და სწრაფად იწყებს მის ყნოსვას, კოცნას და ნელ-ნელა ლოკვას. ეს არანაირად არ არის უაზრო, რადგან აქ აშკარა თემებია – ზოგჯერ, შეიძლება ითქვას, ზედმეტად აშკარა, რადგან კრამერი ნარაციაში ზოგჯერ წარმოუდგენლად პირდაპირია, რაც „ხელის მოკიდების“ შეგრძნებას ტოვებს – იმის შესახებ, თუ როგორ აღიქმებიან ქალები და რამდენად სწრაფად შეიძლება მოხდეს მათი ობიექტიფიკაცია, მათზე ბრძოლა, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი მაინც იბრძვიან ავტონომიისთვის. კამილი სკამს აღიქვამს, როგორც წარმოუდგენლად ლამაზ, სასურველ ობიექტს, რისიც მას შურს, შემდეგ კი მისი სურვილი სრულდება, რომ თავად იგრძნოს თავი ასეთად, ფაქტიურად, სკამად ქცევით. ყველა, ვინც ამ სკამს ხედავს, მას ინატრებს. მათ სურთ იყვნენ ამ სკამთან ერთად. საბოლოოდ, ისინი ამ სკამის გამო იჩხუბებენ. და გარკვეული ხნით, კამილი თავს ისე გრძნობს, თითქოს ოცნებას ახდენს, როგორც გრიფიტის ნარაცია გადმოგვცემს (არა, ლუისს სკამად არ „ისმენთ“, თუმცა სკამის პერსპექტივიდან კადრებია). ეს თემის შესასწავლად მოულოდნელი და გასართობად ჭკვიანური გზაა, მაგრამ „დიზაინით“ შეგრძნებას ტოვებს, რომ ის ცდილობს გააფართოოს თავისი მიზანმიმართულად უცნაური პერსპექტივა. 90 წუთის ხანგრძლივობის მიუხედავად, ფილმი თითქოს დროის გასავსებად იწელება, თითქოს უფრო წარმატებული იქნებოდა მოკლემეტრაჟიანი ფილმის ან შესაძლოა ავანგარდული ერთაქტიანი სპექტაკლის სახით – განწყობა, რომელსაც ის ძლიერად აღძრავს. მსახიობთა გუნდი სრულად ჩართულია იმ უცნაურ სამყაროში, რომელსაც შეუერთდა, ლუისი კამილის როლში თავისი საფირმო უცნაურობით გვევლინება, შემდეგ კი ფილმის უმეტეს ნაწილში ცარიელი გამომეტყველებით ზის, ან თოჯინასავით დააგორებენ, სანამ კამილის სული სკამშია. და არის რაღაც მშვენიერი და ცოტა გულისამაჩუყებელიც კი მატისისა და ტანის მის გვერდით ხილვაში, იმის გათვალისწინებით, რომ ორივე ნიჭიერი 90-იანი წლების კინოს მუდმივი სახე იყო, რომლებიც დღესაც მუშაობენ, მაგრამ იშვიათად ეძლევათ ცენტრალური როლები, ჰოლივუდის დამოკიდებულების გამო ქალების მიმართ, როგორც კი მათ აღარ აღიქვამენ ახალგაზრდა, უმანკო გოგონებად (სახალისო იქნებოდა მატისისა და ტანის ხილვა ლუისის ყოფილ სერიალ „ყვითელქურთუკიანებში“, 90-იანი წლების სხვა ვარსკვლავებთან, კრისტინა რიჩისა და ლორენ ამბროუზთან ერთად). ათიე („სიკეთის სახეები“) ასევე ძალიან კარგია, მას მშვენივრად მოქცეული, უცნაური მიდგომა აქვს პერსონაჟის მიმართ, რომელსაც უამრავი სცენა აქვს, სადაც ის არსებითად სკამთან აქვს სექსი და საბოლოოდ გაბრაზებულად მესაკუთრე ხდება, საკუთარ დაუცველობასთან გამკლავებისას. და თუ თქვენს უცნაურ ფილმში უცნაური ავეჯის შემქმნელი უნდა გამოჩნდეს, ვინ ითამაშებს მას უკეთ, ვიდრე გარდაცვლილი უდო კიერი, ერთ-ერთ თავის ბოლო შესრულებაში? ფილმის კონცეფცია თავისთავად ყურადღების მიმპყრობია, მაგრამ „დიზაინით“ არ არის ისეთი ჩამთრევი, როგორიც შეიძლებოდა ყოფილიყო. მისი დიდი ნაწილი დაბალენერგეტიკულია, რაც აღსანიშნავია, როდესაც გაქვთ ეპიზოდი, მაგალითად, სტეპის მოცეკვავე სტალკერით/