ემერალდ ფენელის „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“: ვიზუალური შედევრი, თემატური დილემა

2024 წელს „ნოსფერატუს“ პრომო ტურის დროს, რეჟისორმა რობერტ ეგერსმა „The Verge“-ს განუცხადა, რომ ის „ნოსფერატუს“ ისტორიას „დემონ-მოყვარულის ისტორიად“ მიიჩნევდა და სცენარის წერისას ხშირად უბრუნდებოდა ერთ-ერთ უდიდეს ასეთ ისტორიას — ემილი ბრონტეს „ქარიშხლიან უღელტეხილს“. როგორც მან განმარტა: „პერსონაჟის სახით, ჰითკლიფი რომანში ქეთის მიმართ აბსოლუტური ნაბიჭვარია და ყოველთვის ჩნდება კითხვა, ნამდვილად უყვარს თუ არა იგი, თუ უბრალოდ სურს მისი ფლობა და განადგურება.“ მუდმივად გაუგებარი და არასწორად დამახსოვრებული „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ არის კლასის, ლანდშაფტის, მემკვიდრეობითი ტრავმისა და იმპერიული შედეგების სასტიკი, გოთური კვლევა, მაგრამ ის ასევე ეხება სოციალური მოლოდინების დარღვევას, აკვიატების საფრთხეებს და იმას, თუ როგორ შეუძლია სიყვარულს ჩვენი ნაწილებად დაშლა. პოპ-კულტურის მტკიცება, რომ ის მხოლოდ „რომანტიკაა“, იმდენად არასწორია, რომ პაროდიას ესაზღვრება, სწორედ ამიტომ არის ემერალდ ფენელის (და ეს უკვე ზედმეტია) ბრონტეს რომანის ადაპტაცია ასეთი დამაბნეველი. ეს ფილმი არ არის დემონ-მოყვარულის ისტორია, თუნდაც უდავოდ მიანიჭოს სალაროებს მეტად საჭირო შოკი. როგორ უნდა შეაფასოს ადამიანმა ფილმი, რომელიც წყაროს მასალას იმდენად დაშორებულია და შეხვდეს მას თავისი პირობებით — მაშინაც კი, თუ ამ პირობების მიღმა არსებული შემოქმედებითი მოტივაცია საუკეთესო შემთხვევაში ღრმად პრობლემურია, ხოლო უარეს შემთხვევაში — პირდაპირ რასისტული — მით უმეტეს, როდესაც არსებობს „გათეთრებული“ ადაპტაციების დამკვიდრებული ისტორია? „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ინტერპრეტაციის კუთხით, ფენელის მიდგომა თემატურად მდიდარი ტექსტის მიმართ სასურველს ტოვებს, მაგრამ როგორც 14 წლის მოზარდის აკრძალული რომანის ფანფიკის კინემატოგრაფიული გადმოცემა — ის სულისშემკვრელია. „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ საპროდუსერო ინგრედიენტები და შესრულება სანახაობრივია, მაგრამ თუ მაყურებელს ფილმის სიამოვნებისთვის არსებითად მთლიანად უნდა გადააგდოს წიგნი, რატომ უნდა ვიქცეოდეთ ისე, თითქოს ეს ადაპტაციაა? იმისდა მიუხედავად, თუ რას ფიქრობს ვინმე ემერალდ ფენელის წინა ნამუშევრებზე, „პერსპექტიული ახალგაზრდა ქალი“ და „სოლტბერნი“, ვერავინ უარყოფს და არც უნდა უარყოს, რომ მისი ესთეტიკური ხედვა მართლაც შეუდარებელია. „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ მისი ყველაზე თავდაჯერებული და განხორციელებული ფილმია, და ყოველი კადრი სავსეა უმაღლესი ხარისხის პროდუქციის დიზაინით, კოსტიუმებით, თმისა და მაკიაჟის სტილით, კინემატოგრაფიითა და განათებით. კოსტიუმების დიზაინერმა ჟაკლინ დურანმა („ბარბი“, „პატარა ქალები“) შექმნა მრავალი კაბა, რომლებმაც ჩემი პრესის აუდიტორიის წევრებს ხმამაღალი ოხვრა გამოიწვია, ხოლო ერთი მონტაჟის მომენტი, სადაც მარგო რობის ქეთი და შაზად ლატიფის ედგარ ლინტონი ფრენსის ფორდ კოპოლას „ბრამ სტოკერის დრაკულადან“ გადმოსულებს ჰგვანან, სტილისტური არჩევანია, რომელზეც მთელი წელი ვიფიქრებ. პერიოდის რომანტიკულ ისტორიებს ემუქრებათ ყველა სხვა ადაპტაციის მსგავსად გამოჩენის რისკი, მაგრამ „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ იყენებს ანაქრონისტულ მიდგომას მოდასა და ინტერიერის დიზაინში, რაც წარმოუდგენლად ეფექტურია. პროდუქციის დიზაინერი სიუზი დეივისი („სოლტბერნი“, „კონკლავი“) იმსახურებს ყველა შესაძლო ჯილდოს კედლისთვის, რომელიც ქეთის კანს უნდა ჰგავდეს და მასავით უნდა იგრძნობოდეს (მარგო რობის კანის მიხედვით შექმნილი), ხოლო კინემატოგრაფი ლინუს სანდგრენი („სოლტბერნი“, „ბაბილონი“) ფენელის ფანტაზიებს ვნების მდიდრულ ბუდეებად და კლასობრივი უთანასწორობის ჩვენებად აქცევს. უამრავი მომენტია, როდესაც „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ ისე გამოიყურება, თითქოს მაყურებელი სექსუალური ჟურნალის ყდაზე გადაიყვანა, და ვიზუალური ელემენტები ერთად მუშაობენ, რათა გამოიყენონ პავლოვისეული ასოციაცია, რომელიც მაყურებელს, სავარაუდოდ, გვერდებზე დამალული სკანდალური ისტორიების კითხვიდან აქვს. „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ვიზუალი იმდენად განსაცვიფრებელი და თვალშისაცემია, რომ თემატურ ხარვეზებს კიდევ უფრო გამაღიზიანებელს ხდის. ის ფილმს აქცევს „დიდებული კაბები, ლამაზი კაბები“ ადაპტაციად, რაც ჩრდილავს ეკრანზე არსებულ მშვენიერ, თუმცა არაპრაქტიკულ მიღწევებს. თუ რამე ვისწავლეთ „სოლტბერნის“ გამოსვლის შემდეგ „აბაზანის სცენის“ მორალური პანიკიდან, ეს არის ის, რომ ემერალდ ფენელს პრობლემა არ აქვს თავის ისტორიებში ეროტიკული გამოსახულებების ჩართვასთან... და რომ საშუალო მაყურებელი იმდენად რეპრესირებულია, რომ მათ სკამებზე აფორიაქებისთვის ბევრი არაფერი სჭირდება. „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ საკმაოდ კარგად აღბეჭდავს ქეთისა და ჰითკლიფის დაუშვებელი რომანის ვნებას, მაგრამ ფილმის ყველაზე აშკარად სექსუალური მომენტებია ხელების ახლო კადრები, რომლებიც ცომს ზელენ, ორ თითს შორის ჩამოსრიალებული თხევადი კვერცხის გული და ლოკოკინას ლორწოს კვალი ფანჯარაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მარგო რობისა და ჯეიკობ ელორდის უდავო ქიმია აქვთ, მათი ვნებიანი სცენები ხშირად ცოტა უმანკოდ გამოიყურება პოსტ „გახურებული მეტოქეობის“ სამყაროში. „ბოდის რიპერის“ ესთეტიკა? რა თქმა უნდა. მისი განხორციელება? ჰმ. არ ვარ დარწმუნებული! ეს ყოველთვის შეიძლება იყოს ჩემი რეპრესიების მიმართ ალერგიის შედეგი, მაგრამ როდესაც თეატრში სხვა ადამიანები უხერხულად იცინოდნენ საკუთარი საჯარო აღგზნების გამო, მე ვეკითხებოდი საკუთარ თავს, ვიყავი თუ არა ზედმეტად გადახრილი ფენელის ხედვისთვის, თუ რა ხდის მომენტს ამპარტავანს, ცუღლუტს ან ამაღელვებელს. ფილმისთვის, რომელსაც ასე აშკარად სურს ლტოლვაზე იყოს, მონტაჟზე გადაჭარბებული დამოკიდებულება მიზანს ძირს უთხრის.