ეს არის ისაო ტაკაჰატას შემოქმედების პირველი, წიგნის ფორმატის ინგლისურენოვანი აკადემიური კვლევა, რომელიც რეჟისორის თითქმის ორმოცდაათწლიან მოღვაწეობას მოიცავს – 1968 წლის „ჰორუსიდან, მზის პრინციდან“ 2013 წლის „პრინცესა კაგუიას ამბამდე“. ეს ანთოლოგიაა, რომელშიც ავტორთა უმეტესობა თითოეულ ნამუშევარს ისტორიული, პოლიტიკური და ესთეტიკური კუთხით იკვლევს. ანიმეს კვლევებში ჩახედული მკითხველისთვის ზოგიერთი ავტორი ნაცნობი იქნება, მათ შორის ჯონათან კლემენტსი და ჰელენ მაკკარტი, „ანიმეს ენციკლოპედიის“ ავტორები; სიუზან ნაპიერი, „მიაძაკის სამყაროს“ ავტორი; თომას ლამარი, „ანიმეს მანქანის“ ავტორი და რეინა დენისონი, „ანიმე: კრიტიკული შესავალის“ ავტორი. როგორც სათაურიდან ჩანს, წიგნში იაპონური ოჯახური სახელები წინა პოზიციაზეა მოცემული, რაც მკითხველმა უნდა გაითვალისწინოს. ამჟამად წიგნის მყარყდიანი ვერსიის ფასი 55 აშშ დოლარია, ხოლო Kindle-ის ვერსია შედარებით ხელმისაწვდომია 28 აშშ დოლარად. აკადემიური ნაშრომების სტანდარტებით, ეს ზომიერი ფასია, თუმცა ბიბლიოთეკიდან სესხებაც შესაძლებელია. წიგნი არათანაბარია; ზოგიერთი თავი გაცილებით რთულად იკითხება, რაც ხშირად მის სასარგებლოდ არ მოქმედებს. აშკარაა ისიც, რომ ავტორები ერთმანეთს ყოველთვის არ ეთანხმებიან – შესაძლოა, წიგნისთვის სასარგებლო ყოფილიყო მრგვალი მაგიდის დისკუსია, რათა მათი განსხვავებები უფრო ღრმად გამოკვლეულიყო. ზოგიერთი თავი გაცილებით უკეთესია, ვიდრე სხვები. საერთო ჯამში, წიგნი შემეცნებითი აღმოჩნდა, რადგან შემახსენა ტაკაჰატას ნამუშევრების მასშტაბურობა და მათ მიერ წამოჭრილი რთული საკითხები. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი თემაა განხილული, წიგნში ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი გამოტოვებულია. თითქმის არაფერია ნათქვამი ტაკაჰატას 1976 წლის სერიალზე „მარკო – აპენინებიდან ანდებამდე“ ან მის 1979 წლის „ენ გრინ გეიბლზიდან“; ეს უკანასკნელი 2025 წელს „ენ შირლის“ სახელით გადაკეთდა. რა თქმა უნდა, გონივრულია, რომ წიგნი უპირატესობას ანიჭებს ტაკაჰატას იმ ანიმეებს, რომლებიც ანგლოფონურ ტერიტორიებზეა ხელმისაწვდომი. თუმცა სამწუხაროა, რომ რეჟისორის ამდენი ნამუშევარი ჯერ კიდევ არ არის ხელმისაწვდომი ინგლისურ ენაზე. (ტაკაჰატას „ენი“ შეგიძლიათ ნახოთ YouTube-ის ოფიციალურ სტრიმზე, მაგრამ მხოლოდ დუბლირებული ვერსიაა.) კლემენტსი განმარტავს, თუ როგორ ეფუძნება „ჩიეს“ კომედიური ელემენტები იაპონურ „მანძაის“ (კომედიური დუეტების) ტრადიციას და როგორ გახდა ფილმის გამოსვლის დროისთვის გაბუტული ჩიეს როლის შემსრულებელი მსახიობი არჩეული პოლიტიკოსი! ჩვენ ასევე ვიგებთ, თუ რა შრომატევადობით აღადგინა ტაკაჰატამ „ჩიეს“ ორიგინალი მანგა, პერსონაჟების კონკრეტული პოზების დეტალებამდე. როგორც ანიმატორმა იასუო ოცუკამ, რომელიც ფილმზე მუშაობდა, აღნიშნა, ტაკაჰატას ერთგულება წყარო მასალის მიმართ სრულიად განსხვავდებოდა სხვა რეჟისორისგან, რომელიც ყველაფერს, რასაც ადაპტირებდა, „მიაძაკის სამყაროდ“ აქცევდა. დესერი ასევე იკვლევს ტაკაჰატას ფილმის დოკუმენტურ ელემენტებს ფერმერული სცენების დროს. თუმცა, ჩემი აზრით, ეს უფრო პროპაგანდისტულ ფილმს ჰგავს სოფლის ცხოვრების სიხარულზე, რომელიც მკითხველს აიძულებს გააცნობიეროს, რომ დიდაქტიკურ პროპაგანდას უყურებს. შესაძლოა, თქვენ მაინც დაეთანხმოთ მას, მაგრამ ეს თქვენი გადასაწყვეტია. როგორც წიგნის თავი „ჩემი მეზობლები იამადების“ შესახებ მიუთითებს, ტაკაჰატა სწავლობდა ბერტოლტ ბრეხტის თეორიებს; ტაკაჰატას სიტყვებით, ხელოვნება, რომელსაც შეუძლია „აღწერილი სამყაროსა და მაყურებელს შორის გარკვეული დისტანციის შენარჩუნება და განხორციელება“. მიუხედავად იმისა, რომ დესერი ბევრს არ საუბრობს სხვა ანიმეებზე, მისი კომენტარები გვახსენებს, რომ „მხოლოდ გუშინ“ შეიძლება დაუკავშირდეს სხვა ავტორების ნამუშევრებს. ერთ მომენტში დესერი ვარაუდობს: „მხოლოდ გუშინ“ იყო ზრდასრულებზე ორიენტირებული ანიმეს დასაწყისი, რადგან მისი ძირითადი აუდიტორია იქნებოდნენ ისინი, ვისაც შეეძლო განეცადა ის, რასაც მე „შებილწულ ნოსტალგიას“ ვუწოდებ – ანუ მოგონებები, შერეული მხიარულ, ამბივალენტურ და ცუდ განცდებს შორის. „მხოლოდ გუშინის“ გამოსვლიდან სულ რაღაც რამდენიმე წელში, ჩვენ მივიღეთ მსგავსი ტიპის ანიმე შედევრი სხვა ჟანრში, „მაკროს პლუსი“. დესერის მსჯელობა „მხოლოდ გუშინის“ წარსულსა და აწმყოს შორის ოსტატური გადასვლების შესახებ ძალიან საინტერესოა სატოში კონის ნამუშევრების შემსწავლელთათვის. „მხოლოდ გუშინში“ „წარსულისა“ და „აწმყოს“ სცენები სხვადასხვა სტილშია დახატული, წარსული ნაჩვენებია უფრო რბილი ფერებითა და მრავალი თეთრი სივრცით. მე ვეთანხმები დესერს, რომ ეს არ გულისხმობს წარსულის „გაქრობას“. ვფიქრობ, ტაკაჰატა ამბობს, რომ ჩვენ შეგვიძლია წარსულში შესვლა და მისი გამოკვლევა ისე, როგორც ამას ვერ გავაკეთებთ აწმყო მომენტში. თუმცა, ამ იდეების საწყისები „მხოლოდ გუშინში“ უკვე ჩანდა და გამიკვირდა, რომ მონტერო-პლატა ამ კავშირს არ ამყარებს. მიუხედავად ამისა, ის დეტალურად აღწერს, თუ როგორ აიძულა ტაკაჰატამ Ghibli-ს სტუდია, „მოერგო ფილმის [იამადები] კომერციულ გამოშვებას, რომელიც უფრო მეტად იყო დაკავშირებული დამოუკიდებელ, ექსპერიმენტულ ანიმაციასთან… [იამადებმა] „უარყო Ghibli-ს საწარმოო სტრუქტურა, დაშორდა Ghibli-ს ვიზუალურ სტილს, შეანელა კომპანიის შემოსავლების ნაკადი იაპონურ სალაროებში და ზიანი მიაყენა Ghibli-ში დანერგილ სასწავლო სისტემას, რომელიც სტაჟიორ ხელოვანებს Ghibli-ს მეთოდებზე აყალიბებდა.“ ზოგიერთი მკითხველისთვის ეს ისტორია შესაძლოა უფრო საინტერესო აღმოჩნდეს, ვიდრე თავად ფილმი „იამადები“. თუმცა, მონტერო-პლატა ასევე გვაწვდის დახვეწილ და თანამგრძნობ აღწერას იმის შესახებ, თუ რის მიღწევას ცდილობდა ტაკაჰატა ამ ფილმში, რაც ცხოვრებისადმი უფრო კეთილგანწყობილ, მიმღებ ხედვას უწყობს ხელს. „იამადების“ მსოფლმხედველობა ამერიკულ „ფინათსს“ მოგვაგონებს, მაგრამ ის ღრმად არის გამსჭვალული იაპონური კულტურით. „ჩიეს“ შექმნისას „მანძაის“ კომედიის ელემენტების გამოყენების შემდეგ, „იამადებში“ ტაკაჰატა „რაკუგოს“ (ტრადიციული იაპონური სიტყვიერი თხრობის ფორმა) იყენებს.