კინოს შედევრები: სარეჟისორო დებიუტები, რომელთაც ისტორია შეცვალეს

რეჟისორთა უმეტესობა კარიერის დასაწყისშივე ვერ აღწევს სრულყოფილებას. ჩვეულებრივ, ერთი ან ორი ფილმი მაინც სჭირდებათ, სანამ კინორეჟისორები მართლაც იპოვიან საკუთარ ხმას და დაიმსახურებენ „ოსტატის“ წოდებას. ავიღოთ, მაგალითად, ალფრედ ჰიჩკოკი. ის ყველა დროის ერთ-ერთი უდიდესი რეჟისორი გახდა, თუმცა მისი ადრეული, მუნჯი ფილმები იშვიათად ხვდება თაყვანისმცემლების საყვარელ ნამუშევრებს შორის. მაგრამ დროდადრო, ელვა პირველივე მცდელობაზე ატყდება. რეჟისორი, რომელიც პირველად დგება კამერის უკან, არა მხოლოდ პერსპექტიულ დებიუტს, არამედ სრულფასოვან შედევრს ქმნის; ფილმი იმდენად დამაჯერებელი, იმდენად ინოვაციურია, რომ ის დღემდე რჩება ყველა დროის უდიდეს ნამუშევრებს შორის. მაშ, ვის ეკუთვნის ყველა დროის საუკეთესო სრულმეტრაჟიანი სარეჟისორო დებიუტი? ვგულისხმობ ფილმებს, რომლებიც არა მხოლოდ შთამბეჭდავი იყო დამწყებისთვის, არამედ კინოს ჭეშმარიტად ამაღელვებელ ნიმუშებად იქცა. ორსონ უელსის „მოქალაქე კეინი“ (Citizen Kane)? დევიდ ლინჩის „საშლელი თავი“ (Eraserhead)? კვენტინ ტარანტინოს „ცოფიანი ძაღლები“ (Reservoir Dogs)? ჯორდან პილის „გადი გარეთ“ (Get Out)? ეს ღრმად სუბიექტური დებატებია, რადგან ყველას საკუთარი სია ექნება, მაგრამ წარმოგიდგენთ ჩემს რჩეულებს, ყველა დროის ყველაზე გასაოცარ პირველ ფილმებს შორის. მკაცრ კერძო დეტექტივს იზიდავს მოტყუების საშიში ქსელი, როდესაც იდუმალი ქალი მას ფასდაუდებელი ძვირფასი ქვის ქანდაკების მოძიებას ავალებს. კამერის მიღმა თავისი პირველივე ნამუშევრით, ჯონ ჰიუსტონმა არა მხოლოდ მყარი კრიმინალური თრილერი გადაიღო; მან მაყურებელს შესთავაზა ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ფილმ-ნუარი, რომლითაც მრავალი სხვა შეფასდებოდა. „მალტის შევარდენი“ (The Maltese Falcon) გამოირჩევა მახვილგონივრული დიალოგებით, მორალური ორაზროვნებითა და ჩრდილებით გაჯერებული კინემატოგრაფიით, რომელსაც ჰამფრი ბოგარტის ვარსკვლავური როლი, როგორც მკაცრი კერძო დეტექტივი სემ სპეიდი, ამყარებს. ეს არის საოცარი ფილმი და იქნებოდა მრავალი შესანიშნავი ნამუშევრის პირველი, რომელიც ჰიუსტონმა სიცოცხლის განმავლობაში გადაიღო, მათ შორის „სიერა მადრეს განძი“ (The Treasure of the Sierra Madre), „ქი ლარგო“ (Key Largo), „აფრიკული დედოფალი“ (The African Queen), „მობი დიკი“ (Moby Dick) და სხვა. ბოროტი მქადაგებელი ორ ბავშვს დეპრესიის ეპოქის ამერიკაში დაეძებს მოპარული ფულის საძიებლად, რომელიც მათმა სიკვდილით დასჯილმა მამამ დამალა. ეს შემთხვევა გარკვეულწილად გამონაკლისია, რადგან ეს იყო ერთადერთი ფილმი, რომელიც ჩარლზ ლაფტონმა გადაიღო. როდესაც ის 1955 წელს გამოვიდა, კრიტიკოსებმა არ იცოდნენ, როგორ შეეფასებინათ, მაყურებლები თავს არიდებდნენ და ფილმი ჩავარდა სალაროებში. ლაფტონმა (რომელიც უკვე საშუალო ასაკის, ოსკაროსანი მსახიობი იყო) მარცხი ღრმად მიიტანა გულთან, რამაც ფაქტობრივად დაასრულა მისი სარეჟისორო კარიერა, სანამ ის დაიწყებოდა. ლაფტონს „მონადირის ღამის“ (The Night of the Hunter) შემდეგ ნორმან მეილერის „შიშველი და მკვდარი“ (The Naked and the Dead) ეკრანიზაციის გადაღება ჰქონდა განზრახული, მაგრამ ის შეცვალეს მას შემდეგ, რაც სტუდიამ მისი დებიუტი წარუმატებლად მიიჩნია. „მონადირის ღამემ“ პირველად ნახვისას უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე. ეს ფილმი არაფერს ჰგავს ამ პერიოდის სხვა ნამუშევრებიდან. ის ჰგავს გრიმის ზღაპარს, გერმანული ექსპრესიონიზმის ფილტრში გატარებულს, სადაც რობერტ მიტჩუმის მკვლელი მქადაგებელი ეშმაკის მსგავსად დაცურავს. ეს მისი ერთ-ერთი ყველაზე შემზარავი – და საუკეთესო – შესრულებაა. მკვეთრი შავ-თეთრი გამოსახულება, გაზვიადებული ჩრდილები და სიზმარს მიმსგავსებული მდინარის სცენა ათწლეულებით უსწრებს თავის დროს. სამწუხაროდ, ლაფტონმა ვერ მოასწრო ფილმის წარმატების ხილვა, მაგრამ მისი გავლენა უდავოა, მან შთააგონა ისეთი რეჟისორები, როგორებიც არიან: სპაიკ ლი, მარტინ სკორსეზე, ძმები კოენები, გილერმო დელ ტორო და სხვები. მკვლელობისთვის უსამართლოდ დაპატიმრებული ბანკირი ციხეში უჩვეულო მეგობრობას აყალიბებს, პარალელურად კი ჩუმად გეგმავს იმედისა და თავისუფლებისკენ მიმავალ გზას. სტივენ კინგის ნოველის მიხედვით გადაღებული „გაქცევა შოუშენკიდან“ (The Shawshank Redemption) უკვდავი კლასიკაა, რომელშიც დიდებული ამბის თხრობა ტიმ რობინსისა და მორგან ფრიმანის მიერ ძალების ზენიტში შესრულებული როლებითაა გამყარებული. ბევრი პირველად მომუშავე რეჟისორი სტილისტურ ფანტაზიებს მიმართავს, მაგრამ დარაბონტმა ღრმად ჩაუღრმავდა პერსონაჟებსა და თემას, შექმნა რა ციხის დრამა, რომელსაც ჩემს პირად ფავორიტად მივიჩნევ. დებიუტებისთვის ეს ემოციური თხრობის უპირატესობის დასტურია სპექტაკლზე, ხოლო სალაროების საწყისი იმედგაცრუება ამ ისტორიას კიდევ უფრო ტკბილს ხდის, რადგან ის ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ ფილმად იქცა. დარაბონტს ისე ბევრი ფილმი არ გადაუღია, როგორც მე ვისურვებდი, მაგრამ მან მოგვცა „მწვანე მილი“ (The Green Mile), „მშვენიერი“ (The Majestic) და „ნისლი“ (The Mist). როდესაც უცხოპლანეტელი ლტოლვილები სამხრეთ აფრიკის ღარიბ უბანში არიან შეზღუდულნი, მათი გადასახლების ზედამხედველი ბიუროკრატი შეთქმულებაში ერევა, რაც მას სამუდამოდ ცვლის. „რაიონი 9“ (District 9) თითქოს არსაიდან ამოხტა. გადაღებული უხეში, დოკუმენტური ესთეტიკით და იოჰანესბურგის სოციალურ-პოლიტიკური ფონის წინააღმდეგ განვითარებული, ფილმმა გააერთიანა მძიმე სამეცნიერო ფანტასტიკური სპექტაკლი ქსენოფობიისა და სეგრეგაციის შესახებ მკვეთრი ალეგორიით. ვიზუალური ეფექტები ინოვაციური იყო, უნაკლოდ აერთიანებდა „კრევეტებს“ უხეშ, ხელის კამერით გადაღებულ სამყაროში, რაც გაიძულებდა დაგვიწყებოდა მისი მოკრძალებული ბიუჯეტი. დებიუტისთვის, ამბიცია გამაოგნებელია. ბლომკამპი გადადის სატირიდან სხეულის საშინელებათა ჟანრზე და სრულფასოვან მექანიზებულ ომზე, თანაც წარმოგვიდგენს შარლტო კოპლის უშიშარ, ფიზიკურად მომთხოვნ მთავარ როლში. ფანები კვლავ ელოდებიან „რაიონ 10-ს“, მაგრამ მე არ ვარ დარწმუნებული, რომ ფილმს ნამდვილად სჭირდება გაგრძელება. დანაშაულით შეპყრობილი ორი დაქირავებული მკვლელი ბელგიის ულამაზეს ქალაქ ბრიუგეში იმალება და ელოდება ბრძანებებს თავიანთი არასტაბილური ბოსისგან. მარტინ მაკდონაჰი უკვე აღიარებული პიესების ავტორი იყო...