რაც კინემატოგრაფისტებმა კლასიკური ლიტერატურის ადაპტაცია დაიწყეს, მაყურებელი მუდმივად კამათობს იმაზე, უნდა შეინარჩუნონ თუ არა ამ ისტორიების ორიგინალი, თუ გადააზრონ ისინი. ეს დებატები ბოლო წლებში კიდევ უფრო გამწვავდა, რადგან თანამედროვე ადაპტაციები სულ უფრო მეტად მიმართავენ სტილიზაციას, რეინტერპრეტაციას და თანამედროვე შეხედულებებს. ახლა, ემერალდ ფენელის მიერ ემილი ბრონტეს „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ახალი ვერსიის გამოსვლასთან ერთად, კითხვა კვლავ ჩნდება: რამდენად დიდი ცვლილებაა ზედმეტი კლასიკური წიგნების ადაპტაციისას? „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ საკუთარ რეცენზიაში, ჩვენმა კრის ბამბრეიმ აღნიშნა, რომ ფილმი, სავარაუდოდ, კრიტიკოსებს გაყოფდა და ჩვენ ნამდვილად ვხედავთ ამას, სხვა მიმოხილვების ფონზე. „ერთი რამ ნამდვილად ცხადია — ეს მკვეთრად განსხვავებული ადაპტაციაა, კლასიკური ამბავი გადააზრებულია კორსეტის შემხსნელ ეროტიკულ დრამად, რომელიც ზოგჯერ უფრო მეტად E.L. ჯეიმსის ნამუშევრებს ეკუთვნის, ვიდრე ბრონტეს“, — დაწერა ბამბრეიმ. „ეს კოსტიუმირებული ფილმის თავხედურად მაქსიმალისტური ვერსიაა, რომელშიც რეჟისორი ფენელი ყველაფერს, რაც კი ხელთ აქვს, ჩართავს, თამამად უგულებელყოფს რომანის მეორე ნახევარს და დიდ თავისუფლებას იღებს დანარჩენის მიმართ.“ ფილმის გამოსვლამდე, ფენელმა ხაზი გაუსვა, რომ არასოდეს ჰქონია საბოლოო ვერსიის შექმნის მიზანი. მისი მიზანი იყო გადმოეცა, თუ როგორ აღიქვამდა რომანს თინეიჯერობისას. „ეს იმას ნიშნავს, რომ მასში სურვილების ასრულების გარკვეული დოზა იყო“, — განუცხადა მან Los Angeles Times-ს. „გოთიკა, ჩემთვის, ემოციურია და ის სამყაროს შესახებ გვიყვება, რომელიც ყველას შინაგან სამყაროს ასახავს. ეს ჩემი პირადი ფან-ხარკია ამ ნაწარმოებისთვის.“ კლასიკური რომანების მრავალი გულშემატკივრისთვის ნებისმიერი გადახვევა ღალატს ჰგავს. მაგრამ „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ არ არის ერთადერთი ბოლო დროს გამოქვეყნებული ლიტერატურული ადაპტაცია, რომელმაც დაპირისპირება გამოიწვია. ბაზ ლურმანის ადაპტაცია ფ. სკოტ ფიცჯერალდის „დიდი გეტსბის“ ასევე წინააღმდეგობრივი აღმოჩნდა. ფილმი უდავოდ განსაცვიფრებელია, მდიდრული პროდუქციის დიზაინით, რომელიც ჭარბფუფუნებაზე მიუთითებს, და ვარსკვლავური შემადგენლობით, სრულად ჩართულით სანახაობაში. თუმცა, მისმა სწრაფმა მონტაჟმა და თანამედროვე საუნდტრეკმა, ისეთი შემსრულებლებით, როგორებიც არიან Jay-Z და Lana Del Rey, ზოგიერთ კრიტიკოსს საშუალება მისცა, ის „სტილი შინაარსზე მაღლა“ პრინციპით შეეფასებინათ. პირადად მე ის ძალიან სახალისო აღმომაჩნდა, მაგრამ მესმის, რომ ზოგიერთს მისი ატმოსფერო არ მოეწონა. Netflix-ის ადაპტაცია ჯეინ ოსტინის „დარწმუნება“ თანაბრად პოლარიზებული აღმოჩნდა და მოდერნიზაციის გამაფრთხილებელ ისტორიად იქცა. ოსტინის ნაწარმოებების განახლებაში არსებითად არაფერია ცუდი — ემი ჰეკერლინგის „უცოდინარი“ მისი ნამუშევრების ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი რეინტერპრეტაცია რჩება — მაგრამ ამ ვერსიას გაუჭირდა საკუთარი ტონის პოვნა. დაკოტა ჯონსონის ენ ელიოტი ხშირად არღვევს მეოთხე კედელს, იყენებს თანამედროვე ჟარგონს და ირონიულ კომედიურ აღქმას ავლენს. ზოგიერთისთვის ეს თანამედროვე ელემენტები რეგენსის ეპოქის გარემოს ეჯახებოდა და ენის პერსონაჟს ცვლიდა. რეჟისორმა ქერი კრეკნელმა თავისი არჩევანი IndieWire-ის წინაშე დაიცვა. „ვფიქრობ, ეს საშუალებას აძლევს მაყურებელს წვდომა ჰქონდეს მისი შინაგანი აზრების სირთულესთან“, — განმარტა მან. „ეს არის გზა, რომ გავიგოთ ენის შინაგანი სამყარო. წიგნის დიდი ნაწილი მოგვითხრობს ენის მიერ ოჯახის და მათი უცნაური ქცევების დაკვირვებაზე და ამით გამოწვეულ მის ფრუსტრაციაზე, ამიტომაც, აუდიტორიისთვის შეხედვა და ამ ფრუსტრაციაზე დაკავშირება ნამდვილად მიმზიდველ ხერხად მიმაჩნია.“ მიუხედავად ამისა, ყოველი ადაპტაციისთვის, რომელსაც ზედმეტი თავისუფლების აღებაში ადანაშაულებენ, არსებობს ისეთიც, რომელსაც გაბედული რეინვენციისთვის აქებენ. გრეტა გერვიგის მიერ ლუიზა მეი ოლკოტის „პატარა ქალების“ ვერსიამ რომანი გადააფორმა, არაწრფივი სტრუქტურა გამოიყენა უფრო ღრმა ემოციური რეზონანსისთვის. დასასრულიც იცვლება. ოლკოტის წიგნში ჯო მარჩი ამბობს, რომ არასოდეს სურს დაქორწინება ან შვილების გაჩენა, თუმცა საბოლოოდ პროფესორ ბჰაერზე ქორწინდება და შვილები ჰყავს. ფილმი ჯოს სხვა გზას სთავაზობს. მას შემდეგ, რაც თავის რომანს გამომცემელ მისტერ დეშვუდს წარუდგენს, ის უარს ამბობს ისეთ დასასრულზე, სადაც მთავარი გმირი გაუთხოვარი რჩება. მოგების უფრო დიდი პროცენტისა და საკუთარი საავტორო უფლებების შენარჩუნების სანაცვლოდ, ჯო თანხმდება ცვლილებაზე, მაგრამ ბოლოს მაინც დამოუკიდებელი და გაუთხოვარი რჩება. ანალოგიურად, ბაზ ლურმანის „რომეო + ჯულიეტა“ ერთ დროს საღვთისმგმობლოდ ითვლებოდა მისი თანამედროვე გარემოსა და კინეტიკური მონტაჟის გამო. დღეს ის საყოველთაოდ აღიარებულია, როგორც შექსპირის ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი ადაპტაცია. დიდი ალბათობით, ბევრმა ჩვენგანმა ის სკოლაში ნახა და სწორედ ამის გამო გაიგო ენა. დროს აქვს სასაცილო თვისება, შეარბილოს ადაპტაციების გამო აღშფოთება. ლიტერატურული კლასიკა გამძლეა. ეს ისტორიები საუკუნეებს გაუძლეს სწორედ იმიტომ, რომ მათი რეინტერპრეტაცია შესაძლებელია. დაფიქრდით, რამდენი ადაპტაცია გაკეთდა „დრაკულას“ ბოლო ასი წლის განმავლობაში, ზოგი ერთგული, ზოგიც არა. თითოეული თაობა მათ საკუთარ ხატად აყალიბებს, ხაზს უსვამს ახალ თემებსა და მნიშვნელობებს. რა თქმა უნდა, რეინვენცია რისკს შეიცავს. როდესაც ადაპტაცია კარგავს იმ ნაპერწკალს, რამაც ისტორია გამძლე გახადა, მაყურებელი ამას მაშინვე გრძნობს. მაგრამ მკაცრი ერთგულებაც ყოველთვის არ არის გამოსავალი. იდეალურად „ერთგულმა“ ადაპტაციამ შეიძლება ადვილად მოგაჩვენოთ თავი მუზეუმის ექსპონატად და არა ცოცხალ ამბად. შესაძლოა, წარმატებული ადაპტაციის ნამდვილი საზომი ის კი არ არის, თუ რამდენად ზუსტად იმეორებს ის გვერდს, არამედ ის, თუ რამდენად აღბეჭდავს სულისკვეთებას და შესაძლოა მიზანმიმართულად გამოწვევასაც კი უწევს მას.