1990 წელს, თვეების სხვაობით, განგსტერული ჟანრის ორი საკვანძო ფილმი გამოვიდა. ერთის მხრივ, მარტინ სკორსეზეს „კეთილი მეგობრები“ მარტინ სკორსეზეს კარიერისა და მთლიანად განგსტერული ჟანრის მწვერვალად იქცა, წარმოაჩინა რა კრიმინალური სამყარო, როგორც ხმაურიანი წვეულება და, ამავე დროს, კოშმარული გამოწვევა გულისა და გონებისთვის. მეორე მხრივ, ფრენსის ფორდ კოპოლას „ნათლიმამა: ნაწილი III“ დიდების დაბრუნებისა და საზოგადოების სიყვარულის სასოწარკვეთილ მცდელობას ნიშნავდა, თუმცა მან ვერ მიაღწია პირველი ორი ფილმის აღმაფრენ მიღწევებს. ამ ორი ფილმის აჟიოტაჟის მიღმა, შეუმჩნევლად, ჯოელ და ითან კოენების „მილერის გზაჯვარედინი“ მოქმედებდა – ბოლო დროის ყველაზე ინტელექტუალური და პოეტური განგსტერული ფილმი. გამოსვლისას გაუგებარი, ეს ფილმი ძმები კოენების კვინტესენციური ნამუშევარია, რომელიც აერთიანებს მათ სიყვარულს ნუარის ლიტერატურის მიმართ და პერსონაჟებს, რომლებიც საკუთარი აზრების ტყვეობაში არიან. ეს არის მკაცრი, იარაღით სავსე კრიმინალური თრილერი — სანამ ის ასეთი აღარაა, რადგან კოენები ღრმად იკვლევენ განგსტერული არქეტიპისა და თავად ჟანრის სულს. და სანამ ჩვენ მოუთმენლად ველით ძმები კოენების შესაძლო გაერთიანებას, ახლა საუკეთესო დროა ამ ფილმის ხელახლა სანახავად. ფილმის „რაიზინგ არიზონას“ (Raising Arizona) — ძმები კოენების მხიარული შავი კომედიის — შემდეგ, რეჟისორული დუეტი პოპულარობის ზენიტში იყო. მათი ცოცხალი კინოენა და უნიკალური დიალოგის შეგრძნება მაყურებელს მათი ხელოვნების სრულფასოვან მიმდევრებად აქცევს. თუ რამე უნდა იცოდეთ ძმები კოენების შესახებ, ეს ისაა, რომ ისინი არ მიჰყვებიან ტიპურ კარიერულ გზებსა თუ გადაწყვეტილებებს. ერთი შეხედვით, „მილერის გზაჯვარედინი“, რომელიც აკრძალული პერიოდის (Prohibition) ორგანიზებული დანაშაულის გარემოშია გადაღებული, მათ პირველ ნუარ დებიუტს, „სისხლიან სიმარტივეს“ (Blood Simple), დაუბრუნდა. დუეტი ხშირად ხტუნავდა მკაცრ ნუარებსა და გიჟურ კომედიებს შორის, მაგრამ „მილერის გზაჯვარედინი“ მათი მრავალი განუსაზღვრელი ფილმიდან ერთ-ერთია, რომელიც ერთი შეხედვით ელემენტარულად გამოიყურება, მაგრამ ტექსტური სიღრმის ლიტერატურული დონეებით არის სავსე. ფილმი მოგვითხრობს ტომ რეიგანის (გაბრიელ ბირნი) შესახებ, ძლევამოსილი კრიმინალური ბოსის, ლეოს (ალბერტ ფინი) მრჩევლის შესახებ, რომელიც ცდილობს მშვიდობა შეინარჩუნოს მასსა და მეტოქე ბანდის ბოსს, ჯონი კასპარს (ჯონ პოლიტო) შორის. გზადაგზა, მისი გაუბედაობა იწვევს ურყევ ფსიქოლოგიურ კონფლიქტს, რადგან ის ძალადობრივი შუღლის შუაგულში აღმოჩნდება. დამაკმაყოფილებელი შინაგანი მღელვარებითა და მედიტაციური სიღრმით სავსე „მილერის გზაჯვარედინი“ განგსტერული ჟანრის ტროას ცხენია. ჟანრის მდიდარი ფორმალიზმის გადმოცემისას, კოენები განსაკუთრებულად არიან შთაგონებული დეშიელ ჰამეტის, განსაკუთრებით კი მისი ნაწარმოებების „წითელი მოსავალი“ (Red Harvest) და „შუშის გასაღები“ (The Glass Key), ასევე Warner Bros.-ის სხვა კლასიკური განგსტერული ფილმებით. ეპოქის გარემო და სამოსი სავსეა პიროვნულობითა და კოლორიტით. მაყურებელი გრძნობს მიჯაჭვულობას ამ უზნეო პერსონაჟების მიმართ – ეს ჟანრის საბოლოო ჯადოსნური ხრიკია. კოენებს უყვართ წარსულის საყვარელი ფილმებისა და წიგნების ნიმუშების გამოყენება, მათი ინტეგრირება ვიზუალური თხრობისა და დიალოგის მიმართ მათი მახვილი თვალით, და რაღაც უნიკალურის შექმნა, მიუხედავად მათი რეცეპტის რეტრო ხასიათისა. როდესაც ფილმის ფსიქოლოგია იწყებს საკუთარი თავის გახსნას, „მილერის გზაჯვარედინი“ მოულოდნელად თამაშობს, როგორც განგსტერული ტროპების და მათი პერსონაჟთა არქეტიპების სუბვერსიული დეკონსტრუქცია. სიუჟეტის დრამატული არსი გაცილებით ნაკლებად ეხება მკვლელობებს და უფრო მეტად ტომ რეიგანის იმის გარკვევას, თუ ვინ არის ის, როგორც პიროვნება. „მილერის გზაჯვარედინის“ წერისას, ჯოელ და ითან კოენებს მწერლის ბლოკი დაემართათ. ამ რთული ამბისგან თავის დასაღწევად, მათ დაწერეს მთელი სცენარი მათი შემდეგი ფილმისთვის, „ბარტონ ფინკი“ (Barton Fink), უბედური დრამატურგის ისტორია, რომელიც ჰოლივუდის სცენარისტთა სამყაროშია ჩათრეული და ციებ-ცხელებით საკუთარ თავშია ჩაკეტილი. არცერთ ფილმს არ გამოუხატავს ასე ნათლად მწერალი, რომელიც შემოქმედებით ბარიერებს ებრძვის, როგორც „მილერის გზაჯვარედინი“. მიუხედავად იმისა, რომ კოენები ცნობილი არიან კამერისა და ტექსტის მიმართ სიზუსტით (ეს შეიძლება გავრცელებულად ჩანდეს, მაგრამ იმპროვიზაცია იშვიათობაა მათ გადასაღებ მოედანზე), ტომი ნაჩვენებია, როგორც გავლენიანი ფიგურა ამ ბანდების ომში, მაგრამ ის მუდმივად კარგავს თავს, პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობით. ქარში ქუდს კარგავს და სასოწარკვეთილი მისდევს მას, რაც მისი კონტროლის დაკარგვის სიმბოლოა. პერსონაჟის მიდრეკილება, გაუთავებლად იცვალოს ერთგულება ყველა მხარის მიმართ – ლეოს, კასპარის და ბუკმეიკერ ბერნი ბერნბაუმის (ჯონ ტურტურრო) მიმართ – უკავშირდება კოენების უპირატესობას ნევროტული პერსონაჟების მიმართ, რომლებსაც, ერთი შეხედვით, იდეალური გეგმა აქვთ, სანამ რაღაც არ შეფერხდება, როგორც ეს ჩანს მათ „დანაშაული-არასწორად-წავიდა“ შედევრებში: „ფარგო“ (Fargo) და „მოხუცებისთვის ადგილი არ არის“ (No Country For Old Men). „მილერის გზაჯვარედინი“ წარუმატებელი აღმოჩნდა სალაროებში, 1990 წელს გამოსვლისას მხოლოდ 5 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა. მიუხედავად იმისა, რომ მას ჰქონდა ნაცნობი, დამაკმაყოფილებელი კრიმინალური/ნუარული თრილერის ყველა ნიშანი, ფილმი უბრალოდ ძალიან გაუგებარი და მედიტაციურია, რათა მაღალკომერციულ პროდუქტად იქცეს. რადგან ეს ასეთი ინტელექტუალური სავარჯიშოა, სავსე კინოისტორიის უამრავი ალუზიით, „მილერის გზაჯვარედინი“ ძმები კოენების ყველაზე ღირებული ფილმია ხელახლა სანახავად. კოენების ფილმოგრაფიის სილამაზე ისაა, რომ თითოეული ფილმის სრულად შეფასება შესაძლებელია მისი ზედაპირული ღირებულებით. „დიდი ლებოვსკი“ (The Big Lebowski) შეგიძლიათ უბრალოდ უწყვეტი სიცილისთვის ნახოთ, მაგრამ თუ გსურთ მისი უფრო ყოვლისმომცველი დონით გამოკვლევა, მას აქვს...