„მწვანე ბერეტები“: ჯონ უეინის ყველაზე სადავო ფილმი და როჯერ ებერტის განაჩენი

1968 წელს ჯონ უეინმა „მწვანე ბერეტებით“ ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი ფილმი გადაიღო. ამ ამპარტავნულმა პროპაგანდისტულმა ნამუშევარმა დიუკს (ჯონ უეინის მეტსახელი) ოსკარის მოგებამდე ერთი წლით ადრე იარსება, რასაც, თავის მხრივ, 1979 წელს მის გარდაცვალებამდე, ეკრანის ლეგენდის კარიერული აღორძინება მოჰყვა. ამგვარად, „მწვანე ბერეტები“ უეინის კარიერაში დაბალი წერტილი იყო, რომელმაც მას კარიერა თითქმის საერთოდ დაუჯდა. საქმეს არ შველოდა ის ფაქტი, რომ როჯერ ებერტს ეს ფილმი იმდენად სძულდა, რომ ვარსკვლავური რეიტინგის მინიჭებაზეც კი უარი თქვა. ჯონ უეინის ყველაზე ცუდი ფილმები არის მისი ადრეული, მინიმალური ბიუჯეტებით გადაღებული „Poverty Row“ ვესტერნებისა და ფილმების ნაზავი, რომლებიც, სამწუხაროდ, მისი საუკეთესო შემთხვევაში საეჭვო პოლიტიკურ შეხედულებებს განასახიერებდა. ეს შეხედულებები ხისტი და გამარტივებული იყო, რაც აისახებოდა მის „შავი და თეთრი ქუდების“ ვესტერნებში, რომლებიც წინ უძღოდა რევიზიონისტულ მოძრაობას, რომელსაც სათავეში კლინტ ისტვუდი და სერჯო ლეონე ედგნენ. სწორედ მაშინ, როდესაც ეს მოძრაობა წინა პლანზე წამოვიდა, უეინი სწრაფად იქცა ანაქრონიზმად. ჰოლივუდი აღარ ქმნიდა მხოლოდ პირდაპირ, „კარგი ბიჭების ცუდი ბიჭების წინააღმდეგ“ ისტორიებს და ეს არ მოეწონა იმ ადამიანს, რომელმაც სახელი სწორედ ასეთი ფილმებით მოიხვეჭა. უეინს, მაგალითად, სძულდა საკამათო ვესტერნი „ველური ხროვა“ (The Wild Bunch), მისი ძალადობრივი და ცინიკური ასახვის გამო ძველი დასავლეთის შესახებ. მაგრამ რეჟისორ სემ პეკინპას ჰქონდა განცდა, რომ მაყურებელი ეკრანული ძალადობის მიმართ დესენსიბილიზაციისგან გამოეფხიზლებინა, დიდწილად ვიეტნამის ომის გამო, რამაც 60-იანი წლების ბოლოს სისხლისღვრის ამსახველი კადრები რუტინულად აქცია. უეინი ამას არ ეთანხმებოდა. დიუკმა არა მხოლოდ გამოხატა თავისი უკმაყოფილება „ველური ხროვის“ მიმართ, არამედ ერთი წლით ადრე გადაიღო ფილმი, რომელიც ინდოჩინეთში შეერთებული შტატების ძალისხმევას ადიდებდა. თუმცა, იმ დროისთვის, არავინ აღარ ეთანხმებოდა ამას, ყველაზე ნაკლებად კი როჯერ ებერტი. ჯონ უეინი 1968 წელს ზუსტად რომ კარიერის პიკზე არ იყო. იმ ეპოქის კონტრკულტურის ფონზე, ის უფრო რელიქვიას ჰგავდა და, როგორც ჩანს, უარს ამბობდა თავისი იმიჯის ან იმ ფილმების განახლებაზე, რომლებშიც მონაწილეობდა; უმეტესობა მათგანში შენარჩუნებული იყო იგივე გამარტივებული იდეალები, რაც მის 40-იან და 50-იან წლებში გადაღებულ ფილმებში იყო. მაშ, რა ქნა მან? ის საბოლოოდ დათანხმდა და ბევრად უფრო ნაკლოვანი და იუმორისტული პერსონაჟი ითამაშა ფილმში „ხასიათის სიმტკიცე“ (True Grit), რომელიც უეინის კარიერის შემდგომი ნაწილის განმსაზღვრელი გახდა და მას ოსკარი მოუტანა. თუმცა, მანამდე, მას კიდევ ერთხელ მოუნდა ყველასთვის შეეხსენებინა, თუ რამდენად მოშორებული იყო ის დროის სულს. დიუკი „მწვანე ბერეტების“ თანარეჟისორი იყო აშშ-ის საზღვაო ძალების ყოფილ ლეიტენანტ რეი კელოგთან ერთად და მისი პრო-საომარი პროპაგანდისტული ნაშრომი რობინ მურის ამავე სახელწოდების რომანს დაეფუძნა. მსახიობმა/რეჟისორმა კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა და მხარდაჭერისთვის იმჟამინდელ პრეზიდენტ ლინდონ ბ. ჯონსონს მიწერა, რითაც უზრუნველყო, რომ მთავრობამ ჩამოაყალიბა ის, რაც უეინის ერთ-ერთ ყველაზე სადავო ფილმად იქცა. გამოკვეთილი რესპუბლიკელის მიერ მთავრობისთვის რაიმეზე მეტი კონტროლის მიცემა კონტრ-ინტუიციური ჩანს, მაგრამ ეს კარგად აჩვენებს, თუ რამდენად მცდარი იყო „მწვანე ბერეტები“ სინამდვილეში. ფილმში უეინი თამაშობს პოლკოვნიკ მაიკ კირბის როლს, რომელიც ხელმძღვანელობს ზე-საიდუმლო მისიას ვიეტკონგის მეთაურის გამოსატაცებლად. მასთან ერთად მიდის ანტი-საომარი რეპორტიორი ჯორჯ ბეკვორტი (დევიდ იანსენი) და მაშინაც კი, თუ ფილმი არ გინახავთ, მიხვდებით, საითკენ მიდის მოვლენები. გასაკვირი არ არის, რომ ბეკვორტი გაიგებს, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ამერიკისთვის მსოფლიოს მეორე მხარეს სისხლისღვრაში ჩართვა მას შემდეგ, რაც მთავარი გუნდი ომის ობოლს გადაარჩენს სიცოცხლეს. უმეტესობის მსგავსად, როჯერ ებერტმა მთელი ეს ამბავი ამაზრზენად მიიჩნია. როჯერ ებერტს ბევრი ფილმი სძულდა და მართლაც ცუდებს მხოლოდ ნახევარ ვარსკვლავს აძლევდა. მაგრამ ის ნამდვილად საშინელი ფილმებისთვის კი უბრალო „ცერა თითის დაწევას“ იტოვებდა და „მწვანე ბერეტებმა“ ეს უიღბლო პატივი დაიმსახურა. „„მწვანე ბერეტები“ უბრალოდ არ გამოდგება ვიეტნამის ომის შესახებ ფილმად“, – დაიწყო ებერტმა თავისი მიმოხილვა. „ის შეურაცხმყოფელია არა მხოლოდ მათთვის, ვინც ეწინააღმდეგება ამერიკის პოლიტიკას, არამედ მათთვისაც, ვინც მას მხარს უჭერს.“ როგორც კრიტიკოსი მიიჩნევდა, ჯონ უეინმა თავისი გამარტივებული ვესტერნის ეთოსი „შავი ქუდები თეთრი ქუდების წინააღმდეგ“ ძალიან რეალურ კონფლიქტს მიუსადაგა, ძალიან რეალური შედეგებით. ებერტის შეფასებით, ეს იყო „ფილმი, რომელიც ვიეტნამს კოვბოებისა და ინდიელების თვალსაზრისით ასახავდა“, რომელიც იყო „სასტიკი და არაკეთილსინდისიერი და უღირსი იმ ათასობით ადამიანისთვის, ვინც იქ დაიღუპა.“ „მწვანე ბერეტებთან“ დაკავშირებით სიამაყის უდავო ელემენტი იყო. უეინი, როგორც ჩანს, ვარაუდობდა საკუთარ კულტურულ გავლენას, თითქოს ის ისევ მართავდა საზოგადოების ყურადღებას, როგორც თავის აყვავების პერიოდში. რა თქმა უნდა, დიუკის ყურება, რომელიც ჯარისკაცების ჯგუფს ვიეტნამის ომის ფრონტის ხაზზე მიუძღვის, მაშინვე შეცვლიდა საზოგადოებრივ აზრს? არ შეცვალა. სინამდვილეში, „მწვანე ბერეტებმა“ პირიქითა ეფექტი მოახდინა და ებერტის მიმოხილვა უკურეაქციის სიმბოლო გახდა. კრიტიკოსმა უეინის ფილმს „პროპაგანდა“ უწოდა, რაც ზუსტი იყო აშშ-ის მთავრობის სერიოზული ჩართულობის გათვალისწინებით. უფრო მეტიც, ამ ფილმის „ვირუსის“ შექმნით, ებერტის სიტყვებით, უეინმა გამოააშკარავა შორსმჭვრეტელობის გარეშე, თუნდაც გულუბრყვილო იდეოლოგია, რომელიც 60-იანი წლების ბოლოსაც კი ომს უჭერდა მხარს. „სტანდარტული პერსონაჟები“, უსასრულო „კლიშეები“ და „ნახევრად ანონიმური მტერი“ უბრალოდ რეკლამას უწევდა უაზრო ჟინგოიზმს, რომელიც ამოძრავებდა არა მხოლოდ „მწვანე ბერეტებს“, არამედ ომის მომხრე მოძრაობას, რომლის სიმბოლოც ის იყო.