„ორი კოშკი“: „ბეჭდების მბრძანებლის“ ტრილოგიის დაუფასებელი გული

რთული მეორე ალბომი. უხერხული შუა თავი. რაც გნებავთ დაარქვით, არსებობს საყოველთაოდ მიღებული აზრი, რომ როცა ტრილოგიაში არც პირველი ხარ და არც ბოლო, სიის ბოლოში ხარ. მაგრამ ამ წესს აქვს გამონაკლისები. „იმპერია შურს იძიებს“. „უკანასკნელი ჯედაი“. (უკაცრავად, არა შენ, „კლონების თავდასხმა“.) „ნათლია II“. „ბედისწერის ტაძარსაც“ კი აქვს ისეთი „გონზო“ ენერგია, რაც ინდის სხვა ფილმებს არ გააჩნიათ. მე ვამბობ, რომ „ორი კოშკი“ უნდა დავამატოთ გამორჩეული მეორე ნაწილების ამ სიას. პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებლის“ ტრილოგიის მეორე ფილმი გარკვეულწილად შეუმჩნეველია მის შემომფარგლავ თავებთან შედარებით – მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ მას აკლია „ბეჭდის საძმოს“ ვიზუალური მრავალფეროვნება და „მეფის დაბრუნების“ აპოკალიფსური კულმინაცია(ები), ეს არის ის ნაწილი ამბისა, სადაც ყველაფერი უფრო მდიდარი, ღრმა, ბნელი და ფსიქოლოგიური ხდება. „იმპერია შურს იძიებს“-ის მსგავსად, ის იღებს ჩვენს ადრე გაერთიანებულ გმირთა ჯგუფს და ქარს მიაქვს მათ. ფროდო და სემი ჯერ კიდევ შორს არიან ბედისწერის მთიდან და საძმო აღარ მიჰყვება მათ. ჰობიტები მერი და პიპინი მკვლელი ურუკ-ჰაის ტყვეობაში არიან, არაგორნი, ლეგოლასი და გიმლი კი მათ გადასარჩენად მიემართებიან. და კიდევ სამსაათიანი ხანგრძლივობის განმავლობაში, ჯექსონი (ორიგინალური ტოლკინის ტომების მეშვეობით) მათ ყველას ამაღელვებელი გზებით გამოცდას უწყობს, არა მხოლოდ მნიშვნელოვნად აფართოებს შუახმელეთის ტილოს, არამედ ყველაფერს ნაცრისფერ ფერებში წარმოაჩენს, სცილდება რა „საძმოში“ დამკვიდრებულ სიკეთისა და ბოროტების მკაფიო დიქოტომიას. ფილმი გოლუმის წამებულ ფსიქიკას სრულად ხსნის, მას ნედლად და მოძრავად წარმოაჩენს. ამის დიდი ნაწილი „ორი კოშკის“ მთავარი კოზირით არის განპირობებული: გოლუმით. ყველა დროის უდიდეს ტვიტს რომ მოვიშველიოთ, ის არის „ნამდვილად ამაზრზენი პატარა ფრიკი“. „საძმოში“ მხოლოდ მოკლედ ნანახი, არტისტი, რომელიც ადრე სმეაგოლის სახელით იყო ცნობილი – ბედნიერი ჰობიტი, რომელიც ასობით წლის განმავლობაში ერთი ბეჭდის გავლენით საწყალ ურჩხულად გადაიქცა – მეორე ფილმის მთავარი მოქმედი პირია. ის ფროდოსა და სემისთვის უნდობელი, არასასურველი და მესამე ზედმეტია, რომელიც მეგობრების დაშორებით ემუქრება, როცა მათ მორდორისკენ მიუძღვის. ან იქნებ არა? არის თუ არა ის თავისი სიტყვის ერთგული? ხომ არ გეგმავს ფარულად მათ მოკვლას და ბეჭდის წართმევას? იქნებ ორივეა? თვითონაც არ იცის, მომენტიდან მომენტამდე სმეაგოლიდან გოლუმად იქცევა, არჩევანის წინაშე დგას – დაუმეგობრდეს ფროდოსა და სემს (რაც მას ასობით წლის განმავლობაში მეგობრებთან ყველაზე ახლოს ჰყავდა) თუ დაახრჩოს ეს მზაკვარი პატარა ჰობიტები ჭაობებში. ენდი სერკისა და გენიალური Wētā-ს ეფექტების გუნდის ხელში, გოლუმთან სცენები ამაღელვებლად ცოცხალი ჩანს; მხიარული და ცელქი, ღრმად ტრაგიკული, დაძაბულობით სავსე. ფილმი გოლუმის წამებულ ფსიქიკას სრულად ხსნის, მას ნედლად და მოძრავად წარმოაჩენს. ის ასევე სარკეა სემისა და ფროდოსთვის. თქვენ ხედავთ ფროდოს წმინდა კეთილ ბუნებას, რომელიც ცდილობს გოლუმში საუკეთესო დაინახოს, მაშინ როცა ისიც ებრძვის ბეჭდის ტარების ტვირთს. და მაინც, თქვენ ნამდვილად სემის მხარეს ხართ, მიგაჩნიათ, რომ ამ ღრმად შეშფოთებულ არსებას ნამდვილად არ უნდა ენდო. შუახმელეთის ბედი ბეწვზე კიდია. ფსონები ზედმეტად მაღალია იმისთვის, რომ შეცდომა დაუშვა. თავის დროზე, გოლუმი გამორჩეული ტექნიკური მიღწევა იყო, მაგრამ ეს არის მტკიცებულება ყველასთვის, ვინც მასზე მუშაობდა, რომ მას ეფექტად არ აღიქვამთ; პერსონაჟი ისე კარგადაა რეალიზებული, ის ისევე ხელშესახებია, როგორც ჰობიტები, ელფები და ჯუჯები. „ორი კოშკი“ გოლუმის ფილმია მთელი თავისი არსით და ეს უკეთესს ხდის მას. ფსიქოლოგიური სიღრმეები ამით არ მთავრდება. უფრო ფანტასტიკური „საძმოს“ შემდეგ, „ორი კოშკი“ როჰანში ადამიანის (დიდი ასო „ა“-თი) სისულელეებს ეჭიდება, სადაც მეფე თეოდენი ჭიაყელას მრუდე ჩურჩულით არის კორუმპირებული – რაც სარუმანის ჯადოქრობის შუახმელეთის მოწამვლის კიდევ ერთი მტკიცებულებაა. მერისა და პიპინის შეხვედრა ენტებთან არის სასოწარკვეთილი მოწოდება ბუნებრივი სამყაროსადმი, რათა შეებრძოლოს მიწის ჭირს. არაგორნი განაგრძობს ბრძოლას თავის უხალისო ბედთან, როგორც ადამიანთა ლიდერი. ფროდო კი ნამდვილად იტანჯება, რადგან ბეჭედი მასში თავის კლანჭებს აჭრელებს. ეს რთული, ოპერული მასალაა. როცა „ბეჭდების მბრძანებელს“ დიდ ეკრანზე სანახავად მიდიხართ, იქ ჰელმის ხევისთვის ხართ. და მიუხედავად პერსონაჟების მთელი სიღრმისა, „ორი კოშკი“ არ ავიწყდება იყოს უზარმაზარი ბლოკბასტერი, როცა ამას მოისურვებს. თვალისმომჭრელი გახსნა – რომელიც განდალფის ბალროგთან ბრძოლას ასახავს მორიის წიაღში, რაც ჯადოქრის გადარჩენას ავლენს – „საძმოს“ გვირგვინის სცენის გადამეტებით ემუქრება. და ფინალური აქტი, ჩემი აზრით, შუახმელეთის ყველაზე დიდ, ძლიერ, ყველაზე სულისშემკვრელ ბრძოლამდე მიდის: ჰელმის ხევამდე. ღამის წყვდიადში, წვიმით გაჟღენთილი, ორკები და ურუკ-ჰაი ადამიანთა ციხესიმაგრის დასამხობად მოითხოვენ – ჩვენი გმირები საგრძნობლად ნაკლები რაოდენობით არიან, ისინი სტრატეგიას ავითარებენ, რათა სიტყვასიტყვით დაიცვან ციხე-სიმაგრე დაუძლეველი წინააღმდეგობის მიუხედავად. ეს არის ჯექსონი თავის ყველაზე ოსტატურ მდგომარეობაში – ბრძოლის მართვა სრული სიცხადით, ოსტატურად ქსოვს ბრძოლას სიუჟეტურ ხაზებში, რომელიც იშლება უაზრო ხმლების რტყმად გადაქცევის გარეშე. სიცოცხლისა და სიკვდილის ფსონების მიუხედავად, ის მას ამშვენებს ისეთი პერსონაჟების მომენტებით, რითაც „ბეჭდები“ გამოირჩევა: ლეგოლასისა და გიმლის მოკლულთა რაოდენობის შეჯიბრი;