„პატარა ამელი“: ბავშვური ღვთაების სამყარო ოსკარზე ნომინირებულ ანიმაციაში

საყვარელი, საშიში, მორჩილი, თაყვანსაცემი და ამავდროულად, ჩვენი, მოკვდავთა, გაგების მიღმა მყოფი – ბოლოს და ბოლოს, რა არის პატარა ბავშვი, თუ არა ერთგვარი პატარა ღვთაება? იაპონიაში არსებობს რწმენა, რომ სამ წლამდე ბავშვი უფრო მეტად ჰგავს ღვთაებრივს, ვიდრე ადამიანს. ოსკარზე ნომინირებულ ფრანგულ ანიმაციაში „პატარა ამელი, ანუ წვიმის ხასიათი“ (Little Amélie Or The Character Of Rain), ლიან-ჩო ჰან ჯინ კუანგისა და მაილის ვალადეს მიერ ამელი ნოტომბის 2000 წლის არაორდინარული მემუარის ხელით დახატული ადაპტაცია, სწორედ ეს რწმენაა მამოძრავებელი ძალა, რომელიც 78-წუთიან ექსტატიკურ მოგზაურობას გვთავაზობს სამყაროში – მისი უსაზღვრო სილამაზითა და შეუცნობელი საშინელებით – და ეს ყველაფერი ასეთი პატარა ღვთაების თვალით არის დანახული. როგორც ალბათ მიხვდით, კუანგისა და ვალადეს ფილმი სულაც არ არის ტიპური „ბილდუნგსრომანი“ (Bildungsroman). მისი არსით, „პატარა ამელი“ არის ამბავი ბელგიელ ბავშვზე (ამელი, რომელსაც ლოიზ შარპენტიე ახმოვანებს), რომელიც 1960-იანი წლების იაპონიაში ცხოვრობს. სიცოცხლის პირველი ორი წელი ვეგეტატიურ მდგომარეობაში გატარების შემდეგ, ამელი სამყაროს მიწისძვრის შედეგად გამოეღვიძება, ხოლო მის აშკარა ღვთაებრიობას – ბებიის ნაჩუქარი თეთრი ბელგიური შოკოლადის ერთი ლუკმით. სანამ მისი დედა, მამა და და-ძმები აღფრთოვანებულები არიან ამელის მოულოდნელი მჭევრმეტყველებითა და დაკვირვების უნარით, ნაადრევი ბავშვი – მოსიყვარულე ძიძა ნიშიო-სანის (ვიქტორია გროსბუა) ხელით და დანვერსის ქალბატონის მსგავსი ბინის მესაკუთრის, კაშიმა-სანის (იუმი ფუჯიმორი) ჩრდილში – ფართოდ გახელილი, გაოცებით სავსე თვალებით ეშვება თავის ახალ არსებობაში. მაშინაც კი, როცა ფილმი სიბნელეს ეხება, „პატარა ამელის“ ხაზოვან, ნათელ ანიმაციაში მუდმივი სირბილე და წერის მამოძრავებელი ავთენტურად ბავშვური შინაგანი ლოგიკა ელვარებს. ნათელი, აკვარელის სტილის 2D ანიმაციის მეშვეობით, „პატარა ამელი“ ვიზუალურად აჩვენებს ბავშვობის მეხსიერების ცვალებადობას ფორმაში, ამასთანავე აღნიშნავს ბავშვობის ხელშესახებ მაგიას შინაარსში. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვობაზე უამრავი ფილმი არსებობს, ცოტა თუ ასახავს ამ გამოცდილებას ისე, როგორც ეს. იქნება ეს ამელის გაოცებული აღმოჩენა „გამქრალი მანქანების“ (მტვერსასრუტები), მის გვერდით აღფრთოვანება მისი ოჯახის ედემურ ბაღში აყვავებული ყვავილებით, თუ ნიშიო-სანის გვერდით ვარსკვლავური ფარნების ნათების ხილვა, ფილმის ნათელი პასტელური პალიტრა და მხატვრული, რბილი კონტურები გვპატიჟებს ახალგაზრდობის უმანკოებასთან დასაკავშირებლად – გავიხსენოთ ცხოვრება, რომელიც ასაკითა და გამოცდილებით არ არის დამძიმებული. მაშინაც კი, როცა ჩვენი პატარა ღვთაების „ძველი აღთქმისეული“ მიდრეკილებები იჩენს თავს, მაგალითად, მისი კომიკური ზიზღი კობრისა და მისი ძმის, ანდრეს (ისააკ შუმსკი) მიმართ, სახალისოა გავიხსენოთ, როგორი იყო უმნიშვნელო წვრილმანებზე გაბრაზება. ზოგიერთისთვის, ფილმის გადაჭარბებული ერთგულება სიცოცხლის ხალისისა (joie de vivre) და უხეშად სენტიმენტალური სტილისადმი შესაძლოა ზედმეტად ბავშვურად მოგეჩვენოთ. მაგრამ „პატარა ამელის“ სამყარო – ისევე როგორც ყველა ღმერთის, მისსავე ხატად შექმნილი – სულაც არ არის მხოლოდ მზე და ცისარტყელა. პირიქით, როცა ფილმი სიბნელეს ეხება – მაგალითად, ეპიზოდებში, სადაც ამელი მწუხარებას ხვდება, სიკვდილს კითხულობს და აწყდება იმას, თუ როგორ აწუხებს მეორე მსოფლიო ომი მის ნიშიო-სანსა და კაშიმა-სანს – „პატარა ამელის“ ხაზოვან, ნათელ ანიმაციაში მუდმივი სირბილე და წერის მამოძრავებელი ავთენტურად ბავშვური შინაგანი ლოგიკა ელვარებს. სცენა, სადაც ნიშიო-სანი ამელის ბრინჯის გაზქურის მეშვეობით უხსნის დაბომბვების საშინელებებს, სადაც ოჯახური განშორება უხეშად, მაგრამ გასაგებად არის სიმბოლიზებული ძალადობრივად გაყოფილი მარცვლებით, ნამდვილად გამორჩეულია. შესაძლოა, „პატარა ამელის“ ტონალური ბალანსის წარმატების ერთ-ერთი გასაღები არის მისი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის შეხვედრის ფუნდამენტურ დონეზე მიღება. კუანგისა და ვალადეს წინა ნამუშევრები ფრანგული ანიმაციური ფილმების „პატარა უფლისწული“ (The Little Prince), „ილუზიონისტი“ (The Illusionist), „შორს ჩრდილოეთით“ (Long Way North) და „დავკარგე ჩემი სხეული“ (I Lost My Body) სამხატვრო განყოფილებებში მათ ესთეტიკურ აღქმას იმპრესიონისტებისა და მონესკენ უბიძგებს. რაც შეეხება ფილმის სოფლის იაპონურ გარემოს, ნარატიულ მოქნილობასა და ახალგაზრდობისა და მეხსიერებისადმი მაგიურ-რეალისტურ მიდგომას? ისე, სწორედ აქ იგრძნობა ყველაზე მკაფიოდ ჰაიაო მიაძაკის „ჩემი მეზობელი ტოტორო“ (My Neighbour Totoro) (მსგავსად ძლიერი ნებისყოფის მქონე ამელიში ტოტოროს მეის გავლენა ნამდვილად იგრძნობა), ისაო ტაკაჰატას „ჩემი მეზობლები იამადები“ (My Neighbours The Yamadas) და „მხოლოდ გუშინ“ (Only Yesterday), და მამორუ ჰოსოდას „მირაი“ (Mirai). თუმცა, სწორედ ამ მრავალრიცხოვანი მითითებების კუთხე-კუნჭულებში მოძრაობს „პატარა ამელი“, და ეს ამაღელვებელი ეფექტით ხდება. ფილმი საკუთარი, ნელი, მელოდიური ტემპით ვითარდება, საბოლოოდ კი ჩვენი ახალგაზრდა გმირის ცხოვრებაში გარდამტეხ მოვლენას – მის მესამე დაბადების დღეს – უახლოვდება. სამი წელი ის ასაკია, როგორც ჩვენი უსაზღვროდ ბრძენი მთხრობელი განმარტავს, როცა „ყველაფერს ხედავ და არაფერს ხვდები“. ეს ასევე ის ასაკია, როცა ამელის ეცხადება, რომ, შესაძლოა, ის სულაც არ არის ღმერთი, მაგრამ ის ნამდვილად, ხაზგასმით და უნიკალურად ადამიანია – ისევე როგორც მისი საყვარელი ნიშიო-სანი. და რას წარმოადგენს ეს, ამბობს „პატარა ამელი“ და რასაც მისი პატარა ამელი განასახიერებს, თუ არა ღვთაებრივს? © 1962-2026 Bauer Media Group Bauer Consumer Media Ltd, კომპანიის ნომერი 01176085; Bauer Radio Limited, კომპანიის ნომერი: 1394141; რეგისტრირებული ოფისი: Media House, Peterborough Business Park, Lynch Wood, Peterborough PE2 6EA და