რატომ ვერ იტანდა როჯერ ებერტი მაიკლ ბეის „პერლ ჰარბორს“?

პულიცერის პრემიის ლაურეატმა კინოკრიტიკოსმა როჯერ ებერტმა თავის ხანგრძლივ კარიერაში არაერთხელ გაილაშქრა სამხედრო ფილმების წინააღმდეგ. მან „რაკეტები დაუშინა“ ჯონ უეინის „მწვანე ბერეტებს“ (The Green Berets) და მას „პროპაგანდა“ უწოდა, ასევე რამდენიმე „ტყვია ესროლა“ „ტორა! ტორა! ტორას!“ (Tora! Tora! Tora!), აღწერდა რა მას, როგორც „ოთახებში მოსაუბრე ფორმიანი კაცების სცენების სერიას“. თუმცა, ებერტს მაიკლ ბეის „პერლ ჰარბორზე“ მეტად არცერთი ფილმი არ სძულდა. ის მას ვერ იტანდა, მაგრამ მართალი იყო თუ არა თავის კრიტიკაში? ვარსკვლავური შემადგენლობით შექმნილი „პერლ ჰარბორი“ დრამატიზებს (უფრო ზუსტად კი... ცდილობს დრამატიზებას) მეორე მსოფლიო ომის დროს აშშ-ის წყნარი ოკეანის ფლოტზე მოულოდნელ საჰაერო შეტევას, რომელიც მოხდა პერლ ჰარბორში, ოაჰუზე, ჰავაიზე, 1941 წლის 7 დეკემბერს. ამერიკა ნეიტრალური ქვეყანა იყო, თუმცა რეიდმა მეორე დღეს იაპონიისთვის ომის გამოცხადება გამოიწვია. ფილმი ასევე ფოკუსირებულია სასიყვარულო სამკუთხედზე, რომელშიც ჩართულია ორი პილოტი, რომლებიც ბავშვობიდან საუკეთესო მეგობრები იყვნენ, და ექთანი – სიუჟეტური ხაზი, რომელიც ებერტს ასევე არ მოეწონა. როჯერ ებერტის 1.5/4 ქულიანი შეფასება შესასწავლია, რადგან ცნობილია, რომ კრიტიკოსები ავტომატურად სძულთ ნებისმიერი ახალი ფილმი იმ მსახიობებისა და რეჟისორებისგან, რომლებმაც ადრე უხარისხო ნამუშევრები შექმნეს. მარკ უოლბერგს შეუძლია 50 გირვანქა დაიკლოს როლისთვის, კრიტიკოსები კი მაინც იტყვიან, რომ ზედმეტად ცდილობდა. ისე, მაიკლ ბეი იგივე მოპყრობას იღებს ხოლმე, მაგრამ უსამართლოა თუ არა ეს? „პერლ ჰარბორი“ ბევრ კომენტატორს არ მოეწონა, მაგრამ ებერტი უფრო სიღრმისეულად ჩავიდა დეტალებში. ფილმს „უმნიშვნელო“ უწოდა, მან განაცხადა, რომ ბეიმ არც კი იზრუნა აეხსნა, რის შესახებ იყო თავდასხმა. „არ არსებობს ისტორიის, სტრატეგიის ან კონტექსტის შეგრძნება; ამ ფილმის მიხედვით, იაპონიამ პერლ ჰარბორს იმიტომ შეუტია, რომ ამერიკამ ნავთობის მიწოდება შეუწყვიტა და მათ 18-თვიანი მარაგი ჰქონდათ დარჩენილი. აღადგენდა თუ არა ომი საწვავის წყაროებს? იქნებ იმპერიალისტური გეგმებიც ჰქონდათ? ფილმი ამას არ ამბობს.“ „პერლ ჰარბორი“ მართლაც ერთ-ერთ ყველაზე არაზუსტ სამხედრო ფილმად ითვლება. 30-ზე მეტი სიცრუის აღმოჩენა შეიძლება, მაგრამ პროდიუსერმა ჯერი ბრუკჰაიმერმა (Jerry Bruckheimer) „სამხედრო ისტორიის ჟურნალს“ განუცხადა, რომ ფილმი ისტორიის გაკვეთილი არ არის. ის მართალია, და ასევე ებერტიც. სათანადო კონტექსტის არარსებობა არ შეიძლება გამართლდეს. თავდასხმა უფრო მეტი იყო, ვიდრე უბრალოდ შემცირებული ნავთობის რესურსებით განპირობებული პასუხი. იაპონიას, სწრაფად ინდუსტრიალიზებულ ერს, სურდა „სამხრეთის რესურსების ზონის“ (რომელიც შედგებოდა ჰოლანდიის ოსტინდოეთისა და ბრიტანული მალაიზიისგან) ხელში ჩაგდება რესურსების (რეზინი, კალა და ნავთობი) მისაღებად. პრობლემა? წყნარი ოკეანის ფლოტი პერლ ჰარბორში პირდაპირ ამ გადამწყვეტი მომარაგების ხაზების ფლანგზე იჯდა. იაპონიამ შეცდომით იფიქრა, რომ თავდასხმა აიძულებდა შეერთებულ შტატებს უკან დახევას... და შესაძლოა სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერას. ამის ნაცვლად, ერმა ომი გამოაცხადა. ეს მარტივი ფაქტები ფილმს უკეთესს გახდიდა, თუმცა ბეიმ ისინი გამოტოვა. ისტორია არ იყო ერთადერთი რამ, რაზეც როჯერ ებერტი გაბრაზებული იყო. როგორც ჩანს, მას თითქმის ყველაფერი არ მოსწონდა, დიალოგის გარდა. ციტატები მართლაც მაგარია, რადგან პრეზიდენტ რუზველტის „უნდა გადაიხადოთ!“-ის სტილის გამოსვლიდან დაწყებული, პოლკოვნიკ ჯეიმს დულიტლის (Col. James Doolittle) მიერ რეკრუტების გაფრთხილებით, რომ თვითმფრინავებით ბებიებივით არ იფრინონ, ყველაფერი გასაოცარია. მაგრამ იყო თუ არა ებერტი ზედმეტად მკაცრი? მისი მიმოხილვის ნაწილი ასეთია: „„პერლ ჰარბორი“ ორსაათიანი ფილმია, რომელიც სამ საათშია ჩატეული. მისი ცენტრალური ნაწილი 40 წუთიანი ზედმეტი სპეცეფექტებია, გარშემორტყმული განსაცვიფრებლად ბანალური სასიყვარულო ისტორიით. ფილმი გადაღებულია ელეგანტურობის, ხედვის ან ორიგინალურობის გარეშე, და თუმცა შეიძლება გამოხვიდეთ დიალოგის სტრიქონების ციტირებით, ეს არ იქნება იმიტომ, რომ მათ აღფრთოვანებული ხართ.“ „პერლ ჰარბორი“ ნამდვილად არ გიჩენს სურვილს, გეცვათ ზრდასრულთა საფენი, ამიტომ საინტერესოა, რომ ებერტი მიიჩნევს, რომ ის უფრო მოკლე უნდა ყოფილიყო. რომანტიკული სიუჟეტის ჩართვა, რომელიც ბენ აფლეკის, ჯოშ ჰარტნეტის და ქეით ბეკინსეილის პერსონაჟებს მოიცავს, 183-წუთიანი გაბერილი ქრონომეტრაჟის მთავარი მიზეზი იყო. სამი საათი უფრო აზრიანი იქნებოდა, თუ ბეი მეტ ყურადღებას მიაქცევდა გეოპოლიტიკურ კონფლიქტს, ვიდრე თავის გამოგონილ პერსონაჟებს. ის, ალბათ, „ტიტანიკის“ (Titanic) ომის ვერსიის შექმნას ცდილობდა. ყოველ შემთხვევაში, სცადა. გადაღებულია თუ არა ფილმი ელეგანტურობის, ხედვისა და ორიგინალურობის გარეშე, როგორც როჯერ ებერტი ამბობს? „ხედვის“ ნაწილი აზრიანია, რადგან ბეი არაფერს აკეთებს იმის უზრუნველსაყოფად, რომ მისი ნამუშევარი კლასიკად იქცეს. თუმცა, გარკვეული ორიგინალურობა არსებობს, განსაკუთრებით მოქმედების ნაწილში. ამბობენ, რომ მაიკლ ბეის აფეთქებების მსგავსი აფეთქებები არ არსებობს და მხოლოდ მისნაირ კინორეჟისორს შეეძლო პერლ ჰარბორის შეტევის ისე ასახვა, როგორც მან გააკეთა (ეს გრძელდება 40 წუთი). რაც შეეხება „ელეგანტურობას“? სხვადასხვა მაყურებელს, სავარაუდოდ, განსხვავებული აზრი ექნება, მაგრამ ეს სამხედრო თრილერი სხვადასხვა შემთხვევაში გულს გითბობს. ასე რომ, როჯერ ებერტი დიდწილად მართალი იყო. შეცდომა იპოვეთ? გამოაგზავნეთ [email protected]ზე, რომ გასწორდეს. გვსურს მოვისმინოთ თქვენი აზრი! გააზიარეთ თქვენი მოსაზრებები ქვემოთ მოცემულ დისკუსიაში და გახსოვდეთ, რომ პატივისცემა შეინარჩუნოთ. თქვენი კომენტარი არ შეინახა. ეს დისკუსია ღიაა. იყავით პირველი, ვინც თქვენს მოსაზრებას დაწერს.