რიო ორიკასა: ანიმაციის პოეტი, რომელიც ტექსტს აცოცხლებს

რიო ორიკასა სწრაფად იქცევა ანიმაციის ერთ-ერთ დიდ პოეტად. მისი ნამუშევრები – ადრეული ნიმუშებიდან, როგორიცაა „Writings Fly Away“ და „Echo Chamber“, და მუსიკალური ვიდეო „The State of Things“, ჯილდოს მფლობელ ტრილოგიამდე „Datum Point“, „Miserable Miracle“ და მისი უახლესი „The Graffiti“ – ყველა იკვლევს ლიტერატურასა და წერილობითი სიტყვის სილამაზესა და სისუსტეს. ფილმებში, როგორიცაა „Miserable Miracle“ და „Writings Fly Away“, თავად ტექსტი იქცევა პერსონაჟად, ცეკვავს და მოძრაობს, ფორმირდება და იშლება ეკრანზე. ორიკასას გზა ანიმაციისკენ, გასაკვირი არ არის, რომ არატრადიციული იყო. მხოლოდ უნივერსიტეტში, დაახლოებით თვრამეტი წლის ასაკში, შეხვდა ის ნამდვილად ამ ხელოვნების ფორმას. მან მანგას ჟურნალში იპოვა სტატია, რომელიც ჩეხ ანიმატორ იან შვანკმაიერის ნამუშევრებს აცნობდა. „ერთ-ერთი მისი ფილმიდან იყო გაყინული კადრი და მაშინვე მომხიბლა. 2005 წლისთვის მისი ნამუშევრების DVD ვიყიდე და დღემდე ძალიან ძლიერად ვგრძნობ მის გავლენას.“ ორიკასას განსაკუთრებით იზიდავდა 1960-იანი-1980-იანი წლების ადრეული ფილმები, როგორიცაა „აშერის სახლი“, რომელიც ედგარ ალან პოს შემოქმედებაზე იყო დაფუძნებული. „ის ლიტერატურას ძალიან პირდაპირ იყენებდა – ედგარ ალან პო, ლუის კეროლი – და ის, თუ როგორ მიმართავდა და გარდაქმნიდა ლიტერატურულ ნაწარმოებებს ანიმაციად, ნამდვილად შთამაგონებელი იყო ჩემთვის,“ ამბობს ორიკასა. „იმ დრომდე, მე თითქმის არ მინახავს ანიმაცია, მაგრამ ბევრ ლიტერატურას ვკითხულობდი. ამიტომ, როდესაც საბოლოოდ ვიპოვე შვანკმაიერი, ეს ხიდს ჰგავდა იმას შორის, რაც უკვე მაინტერესებდა – წიგნები – და ანიმაციის ამ ახალ ტერიტორიას შორის.“ უნივერსიტეტის მესამე კურსზე ყოფნისას, ორიკასამ კინოსა და ვიდეოს გაკვეთილებზე დასწრება დაიწყო „Image Forum“-ში. „მე ვსწავლობდი უნივერსიტეტში იბარაკის პრეფექტურაში, ტოკიოდან დაახლოებით ორი საათის სავალზე. იქ ჩემს მესამე კურსზე დავიწყე გაკვეთილებზე დასწრება „Image Forum“-ში, შიბუიაში – ერთგვარ არაფორმალურ სკოლაში ექსპერიმენტული კინოსა და ვიდეოსთვის. „Image Forum“-ში სხვადასხვა ადამიანთან ერთად ვესწრებოდი ვორქშოფებს, მათ შორის ნობუჰირო აიჰარასთან. იბარაკის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, 2009 წელს ჩავაბარე ტოკიოს ხელოვნების უნივერსიტეტში.“ ორიკასას სტუდენტური ფილმით „Writings Fly Away“ (Scripta volant), მისი ხმა უკვე ისმის, განსაკუთრებით მისი გატაცება ტექსტითა და ლიტერატურით. ორიკასა ამ ფოკუსს თავის ადრეულ ნამუშევრებშიც პოულობს. „ერთ მომენტში მივხვდი: „აჰა, ჩემი ინტერესი ნამდვილად წერისადმია“ და ეს იყო ის, რისი გაგრძელებაც მინდოდა ანიმაციაში.“ „Writings Fly Away“ დაფუძნებულია ოსკარ უაილდის მოთხრობაზე „ბედნიერი პრინცი“. „ცნობილია ამბავი, რომ ცხრა წლის ასაკში ხორხე ლუის ბორხესმა ოსკარ უაილდის „ბედნიერი პრინცი“ ინგლისურიდან ესპანურად თარგმნა,“ ამბობს ორიკასა. „თარგმანი იმდენად კარგი იყო, რომ გაზეთში გამოქვეყნდა. ხალხს ეჭვი ეპარებოდა, რომ მისი მამა იყო ავტორი, მაგრამ სინამდვილეში ეს თავად ბორხესი იყო.“ „ბედნიერი პრინცი“ არის ქანდაკებაზე, რომელიც თვალებს უთმობს ქალაქის მცხოვრებლებს. ბორხესმა ეს თარგმანი ბავშვობაში გააკეთა და ეს მისი პირველი გამოქვეყნებული ნამუშევარი გახდა. „სასწაულია, რომ ადამიანი, რომელიც მოგვიანებით მხედველობას დაკარგავდა, ლიტერატურული ცხოვრება დაიწყო თვალებისა და მსხვერპლშეწირვის შესახებ მოთხრობის თარგმნით. ეს პარადოქსი, ეს უცნაური სიმეტრია, გახდა „Writings Fly Away“-ის შთაგონება. ფილმში მკაფიო ასოებიდან ბუნდოვან, ფრაგმენტულ ტექსტზე გადასვლა ძალიან მჭიდროდ არის დაკავშირებული ამ სიბრმავესთან.“ ფილმში ხაზები ჩნდება გვერდზე მთხრობელის საუბრისას, ყოველი ახალი ხაზი შლის წინას. მალე, ასოები იწყებენ ცეკვას კადრზე. სიტყვა „ცრემლები“ შავად ტირის კადრზე. სიტყვა „მერცხალი“ ფრთებს ისხამს და მიფრინავს. ყოველი ახალი გვერდის დადგომასთან ერთად სიტყვები უფრო აბსტრაქტული და ქაოტური ხდება, თავს არიდებს მოწესრიგებულ მარცხნიდან მარჯვნივ მიმდევრობას, ზოგჯერ ჩნდება კადრის კუთხეებში დაჯგუფებული. ტექსტი სულ უფრო აბსტრაქტული ხდება, მას სურათები იპყრობს. ეს შეიძლება იყოს ბორხესისადმი მიძღვნილი – ბოლოს და ბოლოს, ეს არის ამბავი თვალების არქონაზე – მაგრამ ორიკასას ინტერპრეტაცია ასევე ატარებს მის ხმას, როგორც ვიზუალური, ექსპერიმენტული ხელოვანისას. „Datum Point“-ში (2015) ნახატიდან თიხაზე გადასვლა ნაწილობრივ შვანკმაიერისგან მოდის. „უკან რომ ვიხედები, ვფიქრობ, შვანკმაიერის „აშერის სახლმა“, განსაკუთრებით თიხის გამოყენებამ, ნამდვილად მოახდინა ჩემზე გავლენა,“ ამბობს ის. „Datum Point“ დაფუძნებულია იაპონელი პოეტის იოშირო იშიჰარას შემოქმედებაზე. „მან ერთხელ დაწერა, რომ ლექსის წერა თიხის მოზელვას ჰგავს. არის ძალიან ფიზიკური წინააღმდეგობა – უნდა გაარღვიო. ეს მოზელვის, ენის გროვასთან ჭიდილის იდეა, ნამდვილად დამრჩა. წერა მატერიალურ ბრძოლას ჰგავდა და თიხამ მომცა საშუალება, რომ ეს ანიმაციაში განმესახიერებინა.“ „Datum Point“ (2015) არის მშვიდი, ზენური თიხის ანიმაცია, რომელიც გადმოსცემს ზღვის სიმშვიდეს, ტალღების დამამშვიდებელ მოძრაობას, ჰერაკლიტესეულ შეხსენებას, რომ ყველაფერი მოძრაობაშია, არასოდეს იგივე. თიხის ტალღები სწრაფად გადაადგილდება ეკრონზე სხვადასხვა მიმართულებით, ქმნის სხვადასხვა ფორმას, სანამ ჩვენი მხედველობის მიღმა გაუჩინარდება. ისინი სწრაფად მოძრაობენ, შეუსვენებლად, თუმცა შიში არ არის: ეს არის ჰიპნოტური, თითქმის დამამშვიდებელი აგრესია. სიტყვები იწყებენ ფორმირებას ტალღებში. ყველაფერი გროვდება, თითქოს ფორმას ეძებს, მაგრამ...