რობერტ დიუვალი გარდაიცვალა: „ნაპალმის სუნი დილაობით“ და მსახიობის უდიდესი შესრულება

„მიყვარს ნაპალმის სუნი დილაობით“ – ეს გამარჯვების ის განცხადება არ არის, რომელიც გგონიათ. ცნობა რობერტ დიუვალის 95 წლის ასაკში გარდაცვალების შესახებ უთუოდ გაგვახსენებს მსახიობის დაუვიწყარ შესრულებებს. ნახსენები იქნება ისეთი ფილმები, როგორებიცაა „ნათლია“, „ნაზი წყალობა“ (Tender Mercies) და „ნიუსიზი“ (Newsies), ისევე როგორც მისი შესანიშნავი სატელევიზიო ნამუშევრები „მარტოხელა მტრედი“ (Lonesome Dove) და „ბინდის ზონა“ (The Twilight Zone). და, რა თქმა უნდა, ვინმე აუცილებლად გაიხსენებს დიუვალის ყველაზე ცნობილ ფრაზას, რომელიც მან ფრენსის ფორდ კოპოლას „აპოკალიფსი ახლა“-ში ლეიტენანტ პოლკოვნიკ ბილ კილგორის როლში წარმოთქვა. კაპიტან უილარდთან (მარტინ შინი) ერთად ვიეტნამის სანაპიროზე შეტევის შემდეგ, უმაისურო კილგორი ხოცვა-ჟლეტას ათვალიერებს და აკეთებს განცხადებას, რომელიც უამრავჯერ იქნა ციტირებული და პაროდირებული: „მიყვარს ნაპალმის სუნი დილაობით.“ ეს ფრაზა იმდენად ცნობილია, რომ ხალხს ხშირად ავიწყდება, რას აკეთებს დიუვალი ამ განცხადების შემდეგ, როდესაც ის თავისი საუკეთესო და ყველაზე დახვეწილი სამსახიობო ოსტატობით გვევლინება. რობერტ დიუვალმა კარიერა ტელევიზიაში დაიწყო, შემდეგ კინოში გადაინაცვლა 1962 წლის ადაპტაციით „ნუ მოკლავ ჯაფარას“ (To Kill a Mockingbird) და 90 წელს გადაცილებულმაც კი განაგრძო დიდებული მოღვაწეობა, გამოჩნდა რა ტონი სკოტის „ჭექაქუხილის დღეებიდან“ (Days of Thunder) სტივ მაკქუინის კრიმინალურ დრამამდე „ქვრივები“ (Widows). მაგრამ ის ყოველთვის საუკეთესოდ იქნება დამახსოვრებული, როგორც „ახალი ჰოლივუდის“ იდეალური მოღვაწე. დიუვალმა ითამაშა ჯორჯ ლუკასის სადებიუტო ფილმში „THX 1138“, შეასრულა ფრენკ ბერნსის როლი რობერტ ალტმანის „M.A.S.H.“-ში და სტუდიის ხელმძღვანელი განასახიერა პედი ჩაიეფსკის „ქსელში“ (Network). დიუვალის ყველაზე ცნობილი ნამუშევრები, შესაძლოა, კოპოლასთან იყოს დაკავშირებული, ის გამოჩნდა რეჟისორის 1970-იან წლებში შექმნილ ოთხივე შედევრში. მიუხედავად იმისა, რომ „საუბარში“ (The Conversation, 1974) მისი სახელი ტიტრებში არ იყო მითითებული, ხოლო ტომ ჰეიგენის როლი „ნათლიაში“ (The Godfather, 1972) და „ნათლია II“-ში (The Godfather Part II, 1974) ლეგენდარულია, „აპოკალიფსი ახლა“ (Apocalypse Now, 1979) შესაძლოა მისი საუკეთესო ნამუშევარი იყოს. ჯოზეფ კონრადის „სიბნელის გულის“ (Heart of Darkness) თავისუფალი ადაპტაცია, ვიეტნამის ომის კონტექსტში გადმოტანილი „აპოკალიფსი ახლა“ კაპიტან უილარდს მიჰყვება ვიეტნამის უდაბნოში ღრმად, რათა მოკლას AWOL პოლკოვნიკი კურცი (მარლონ ბრანდო). გზად, უილარდი მაყურებელს აცნობს ამერიკის ქმედებების აბსურდულობასა და გადამეტებულობას ვიეტნამში, არცერთი ისე აბსურდული და გადამეტებული არ არის, როგორც დიუვალის კილგორის მიერ ხელმძღვანელობით რეინჯერთა დანაყოფი. უილარდი კილგორს აღწერს, როგორც ლიდერს, რომელიც უყვარს თავის ხალხს გართობისადმი მისი ერთგულების გამო, ის ცდილობს ფრონტი სახლს დაამსგავსოს. მაგალითად, როდესაც კილგორი იგებს წარმოუდგენელ ტალღებზე იმ მხარეში, სადაც უილარდს უწევს წასვლა, ის უარყოფს შეშფოთებას იმის თაობაზე, რომ ვიეტკონგი („ვიქტორ ჩარლი“ სამხედრო ჟარგონში) აკონტროლებს ამ წერტილს და ღრიალებს: „ჩარლი არ სერფინგობს!“ (Charlie don’t surf!). ეს კილგორია, რომელიც თავის ვერტმფრენებს პლაჟზე აგზავნის, რიჰარდ ვაგნერის „ვალკირიების ფრენის“ (Ride of the Valkyries) ჰანგებზე. ეს კილგორია, რომელიც იხდის მაისურს და ნაპალმის შეტევას ბრძანებს, თან აჩერებს ვიეტნამელ დედასა და პატარა ბავშვს უსაფრთხოდ გაყვანის მიზნით და უილარდის მეთაურობით ჩემპიონ სერფერებს ტალღების დაპყრობისკენ მოუწოდებს. და სწორედ კილგორი აკეთებს პაუზას, რათა დატკბეს ნაპალმის სუნით. მკერდგამოზნექილი და ხელებგაშლილი კილგორი მთლიანად ამერიკული სიამაყეა. „ეს ნაპალმია. სხვა არაფერს მსოფლიოში ისეთი სუნი არ აქვს,“ – ეუბნება ის თავის ხალხს, სანამ მათთან დასაახლოებლად დაიხრება. ის თითქმის გვერდზე გადადებს ფრაზას „მიყვარს ნაპალმის სუნი დილაობით“, რათა გაიხსენოს თავისი ხალხისთვის ნაპალმის შეტევა, რომელმაც მტერი გაანადგურა, სანამ ისინი ბრძოლასაც კი დაიწყებდნენ. კოპოლა და ოპერატორი ვიტორიო სტორარო კამერას დიუვალის სახეზე აჩერებენ, სანამ კილგორი თავის ამბავს ასრულებს, მისი ლექსიკა იწურება, როცა ის აზრზე მისვლას ცდილობს. „სუნი აქვს, როგორც…“ – ამბობს კილგორი, პაუზას აკეთებს და სახეს აკრუნჩხავს, რათა იპოვოს სწორი სიტყვა მომენტის სიდიადის გადმოსაცემად. ბოლოს, კმაყოფილება ავსებს მის სახეს და ის თავს ღიმილის უფლებას აძლევს. „გამარჯვება,“ – აცხადებს ის. კილგორი თავის განცხადებას პატარა ღიმილითა და თავის დაქნევით ამთავრებს, შემდეგ კი შორს იყურება, რათა მომენტი ღრმად ჩაიძიროს. მიუხედავად, ან შესაძლოა სწორედ იმ მდოგვისფერი ყვითელი კვამლის გამო, რომელიც მიცურავს, კილგორი თავს სრულიად კომფორტულად გრძნობს, თუ არა ბედნიერად, დიუვალის თვალებში ჩამდგარი ნაპერწკლის წყალობით. პატარა აფეთქება მის უკან კილგორს მდგომარეობიდან არ აგდებს, მაგრამ ის დიუვალის სხეულის ენაში ცვლილებას ნიშნავს. მისი ადრინდელი გაშლილი პოზა მოშვებული ხდება, ხოლო სახეზე თავდაჯერებულობა ქრება. „ერთ დღეს ეს ომი დასრულდება,“ – ამჩნევს ის უილარდს, მცირე იმედგაცრუებით. ის ნუგეშისმცემელ ღიმილს და თავს დაქნევას უძღვნის, მაგრამ ისიც კი ვერ ინარჩუნებს ფასადს. ამის ნაცვლად, ის გაღიზიანებული მიდის, გადააგდებს ჩალის ნაჭერს, რომელსაც ღეჭავდა, თითქოს ახლა რცხვენია მთელი თავისი ქედმაღლობის. „აპოკალიფსი ახლა“ ომის ფილმის გადაჭარბებული ვერსიაა, ხოლო პოლკოვნიკი კილგორი მისი ყველაზე კარიკატურული ფიგურაა. მიუხედავად იმისა, რომ ტიმ ო’ბრაიენის მსგავსი მწერლები გვეუბნებიან, რომ ვიეტნამში აუხსნელი რაღაცები ხდებოდა, ჩვენ, მაყურებელს, მაინც გვიჭირს დაჯერება, რომ კონფლიქტში მონაწილეობდა ვინმე, ვინც ბრძოლის შუაგულში სერფინგობდა ან ვაგნერს თავისი ვერტმფრენიდან უკრავდა. მსახიობს რომც სურდეს კილგორში რაიმე ადამიანური ელემენტის პოვნა, ამას ვერ შეძლებდა.