როჯერ ებერტი: კინოისტორიის უდიდესი კრიტიკოსის რჩეული ფილმები

კინოკრიტიკოსი როჯერ ებერტი „ჩიკაგო სან-თაიმსიდან“ უნიკალური ფიგურა იყო. ალბათ ყველაზე ცნობილი ადამიანი, ვინც ოდესმე ამ პროფესიას მისდევდა, ებერტი ისეთი კრიტიკოსი გახლდათ, ვისი მოსაზრებებიც კინოს ისტორიის უღრმესსა და უზუსტეს ცოდნას ეფუძნებოდა. აქედან გამომდინარე, როდესაც ებერტის მიერ ყველა დროის უდიდეს ფილმებზე ვსაუბრობთ, ყველა კინომოყვარულმა უნდა გამონახოს დრო, რომ მათ ერთხელ მაინც უყუროს ცხოვრებაში. იმ ფილმების ჩამონათვალის შექმნა, რომლებიც ებერტს ყველა დროის უდიდეს ნამუშევრად მიაჩნდა, სუბიექტურობისგან სრულად დაცლილი არ არის, რადგან რეჟისორმა მრავალ ფილმზე ისაუბრა თავის „დიდი ფილმების“ სიაში და „Sight and Sound“-ის ათწლიანი გამოკითხვისთვის გაგზავნილ თავის მრავალ ნომინაციაში. თუმცა, როდესაც გადავხედავთ იმ უზარმაზარ შეფასებას, რომელიც მან თანამედროვე (როგორიცაა „სიცოცხლის ხე“) და ბევრად უფრო ძველი (როგორიცაა „გენერალი“) შედევრების მიმართ გამოხატა, შეგვიძლია შევადგინოთ ათი ფილმის სია, რომლებსაც ებერტი, სავარაუდოდ, უყოყმანოდ მიიჩნევდა ოდესმე გადაღებულ საუკეთესოდ. ტერენს მალიკის არტისტული, ნელი კინოს გამო, მისი ნამუშევრები ზოგჯერ სპეციფიკურ გემოვნებას მოითხოვს, და როჯერ ებერტს სწორედ ასეთი გემოვნება ჰქონდა. რეჟისორს, როგორც წესი, უყვარდა მალიკის შემოქმედება, მაგრამ არცერთი ფილმი არ უყვარდა იმაზე მეტად, ვიდრე უმეტესობისთვის რეჟისორის „მაგნუმ ოპუსი“ – „სიცოცხლის ხე“. ეს ნამდვილად რთული ფილმია, მაგრამ იმდენად ლამაზი და ფილოსოფიურად ღრმა, რომ გასაკვირი არ არის, ებერტს ის ასე ძალიან რომ უყვარდა. თავის სტატიაში, რომელიც ეხებოდა 2012 წლის „Sight and Sound“ გამოკითხვისთვის მის ნომინაციას (ბოლო, რომელშიც ის მონაწილეობდა, გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე), კრიტიკოსმა აღნიშნა, რომ მას 21-ე საუკუნის ერთი ფილმი უნდა შეეტანა. თუმცა ის ამ ფილმსა და ჩარლი კაუფმანის „სინეკდოკე, ნიუ-იორკს“ შორის იყო არჩევანში, მან მალიკის შედევრს მიანიჭა უპირატესობა, რადგან ის „უფრო დადებითი და იმედისმომცემი“ იყო. თავის რეცენზიაში მან მას „უზარმაზარი ამბიციისა და ღრმა თავმდაბლობის ფილმი“ უწოდა, მისი „ვიზუალური გაბედულება“ კი სტენლი კუბრიკის „2001: კოსმოსურ ოდისეას“ შეადარა. ებერტს ფილმი მისი მასშტაბის, ინტიმურობისა და იმის გამო უყვარდა, რომ ის ბოლო 25 წლის ერთ-ერთი ყველაზე ვიზუალურად განსაცვიფრებელი ფილმია. ებერტი ხშირად ასახელებდა მარტინ სკორსეზეს თავის საყვარელ რეჟისორად და, შესაბამისად, საუბარი იმაზე, თუ რომელი ფილმები მიაჩნდა კრიტიკოსს ოდესმე გადაღებულ საუკეთესოდ, სკორსეზეს ხსენების გარეშე წარმოუდგენელია. როგორც აღმოჩნდა, ებერტმა ყველა სხვა სკორსეზესეულ შედევრს „ცოფიანი ხარი“ ამჯობინა – სკორსეზეს ვისცერული ბიოგრაფიული ფილმი ამერიკელი მოკრივე ჯეიკ ლამოტას შესახებ. გასაკვირი არ არის, რადგან „ცოფიანი ხარი“ 1980-იანი წლების ერთ-ერთი განმსაზღვრელი შედევრია. ებერტმა მას ერთხელ სკორსეზეს „ოტელო“ უწოდა, „ეჭვიანობის ტანჯვის უდიდესი კინემატოგრაფიული გამოხატულება“. ფილმის მიმოხილვაში კრიტიკოსმა შეაქო რობერტ დე ნიროს კარიერაგამმსაზღვრელი შესრულება, პოლ შრეიდერის განსაცვიფრებელი სცენარი და სკორსეზეს ღრმად პიროვნული რეჟისურა. სკორსეზემ რამდენჯერმე დეტალურად ისაუბრა იმაზე, თუ როგორ გადაარჩინა ამ ფილმმა მისი სიცოცხლე, და ამან უდავოდ ხელი შეუწყო ებერტის ღრმა აღფრთოვანებას ამ ნამუშევრით. 2012 წლის „Sight and Sound“-ის გამოკითხვისთვის დაწერილ სტატიაში, ებერტმა აღნიშნა, რომ მას უხმო ფილმის შეტანა სჭირდებოდა, და მის ტონში ეჭვი თითქმის არ არის, როდესაც ის ბასტერ კიტონის „გენერალს“ მიუთითებს. მართლაც, ის ზოგადად მიიჩნევა ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო უხმო ფილმად, კინოკომედიის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი გონების ოსტატურ ნამუშევრად. ფილმის მიმოხილვაში ებერტმა ჯერ ყველაზე აშკარა საკითხს შეეხო და თქვა, რომ კიტონის „საუკეთესო ფილმები უფრო კარგად შეინარჩუნა თავდაპირველი ხიბლი, ვიდრე მის მეტოქე ჩარლი ჩაპლინის ნამუშევრებმა“. ამ თამამი განცხადების შემდეგ, მან შეაქო ფილმის „მოხდენილი სრულყოფილება“, გააანალიზა რა ხდის კიტონს ასე მარადიულს და „გენერალს“ ასე საკულტოს. ეს არის სასაცილო ფილმი თავისი ვარსკვლავის საუკეთესო ფორმაში, და აუცილებლად სანახავი ყველასთვის, ვისაც უყვარს ფილმები, რომლებიც მათ აცინებს. მის შემოქმედებაშიც იყო გარკვეული შეფერხებები, მაგრამ სისულელე იქნება უარვყოთ, რომ ფრენსის ფორდ კოპოლა ჰოლივუდის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი, უმნიშვნელოვანესი და ყველაზე ინოვაციური რეჟისორია. მან გადაიღო არა მხოლოდ ერთი, არამედ, სავარაუდოდ, რამდენიმე ყველაზე ამბიციური ფილმი მე-20 საუკუნეში. მიუხედავად ამისა, ზოგადად ძალიან ცოტა ფილმი – მით უმეტეს კოპოლას ფილმი – ყოფილა ვიეტნამის ომის ეპოსზე, „აპოკალიფსი დღეს“, უფრო ამბიციური. ეს ჯოჯოხეთურად გულისამრევი ფილმია და ებერტი მას განუზომლად აფასებდა. თავის მიმოხილვაში მან მას „საუკუნის ერთ-ერთი საკვანძო ფილმი“ უწოდა, გამოხატა აღფრთოვანება დაუვიწყარი სცენების სიმრავლის, მკვლელი საუნდტრეკის, განსაცვიფრებელი ვიზუალისა და ჯილდოს ღირსი შესრულებებისთვის. ზოგიერთ სამხედრო ფილმს აკრიტიკებენ ომის გლამურიზაციისთვის ან რომანტიზებისთვის, მაგრამ „აპოკალიფსი დღეს“ არის ერთ-ერთი იმ შედევრთაგანი, რომელიც „ომი ჯოჯოხეთია“ თემას უპრეცედენტო სიმაღლეებზე აჰყავს. ალფრედ ჰიჩკოკი, „სუსპენსის ოსტატი“, კიდევ ერთი რეჟისორი იყო, რომლის მიმართაც ებერტს ყოველთვის ღრმა აღფრთოვანება ჰქონდა. არცერთი საუბარი კრიტიკოსთან ყველა დროის საუკეთესო ფილმებზე არ იქნებოდა სრულყოფილი ჰიჩკოკზე საუბრის გარეშე. აქედან გამომდინარე, გასაკვირი არ არის, რომ ებერტის ცნობილი „Sight and Sound“-ის ნომინაციები... (ტექსტი აქ წყდება).