როჯერ ებერტი: ფილმები, რომლებიც მას სძულდა, მაგრამ მაინც უნდა ნახოთ

დღეს შეიძლება ვერც კი წარმოიდგინოთ, მაგრამ კინოკრიტიკა ოდესღაც პატივსაცემი სფერო იყო. კრიტიკოსები ცნობილი ფიგურები იყვნენ, მათი სტატიები ავტორიტეტულ გაზეთებში იბეჭდებოდა და მათ ერთგული მკითხველები ჰყავდათ, რომლებიც ყოველ შაბათ-კვირას ელოდებოდნენ მათ მიმოხილვებს. როჯერ ებერტი, ალბათ, უდავოდ, იმ ეპოქის ყველაზე ცნობილი და საყვარელი კრიტიკოსი იყო. ეს განპირობებული იყო როგორც მისი მარტივი და გასაგები წერის სტილით, ისე მისი, როგორც თანაწამყვანის, გამოჩენით (ჯინ სისკელთან ერთად) სატელევიზიო შოუში „Sneak Previews“, სადაც ორი კრიტიკოსი ახალ ფილმებს თავიანთ ცნობილ „ცერს ზევით“ ან „ცერს ქვევით“ შეფასებას აძლევდა. ცოტა ხნის წინ, ებერტის ხსოვნას მივუძღვენით სტატია 5 შესანიშნავ ფილმზე, რომლებიც მას უყვარდა და რომლებიც ყველამ ერთხელ მაინც უნდა ნახოს; ეს იყო ნაკლებად ცნობილი, მაგრამ გამორჩეული ნამუშევრების ეკლექტური სია. ამ სიის სულისკვეთებით და იმის შეხსენებით, რომ ყველას კინოგემოვნება – თქვენი, ჩემი და ებერტის – სუბიექტურია, გადავწყვიტეთ საპირისპირო მიმართულებით წავსულიყავით და განგვეხილა რამდენიმე დიდებული ფილმი, რომელიც ებერტს კატეგორიულად სძულდა. ქვემოთ მოცემულია ათი ფილმი სხვადასხვა ათწლეულიდან და ჟანრიდან, რომლებსაც ლეგენდარულმა კრიტიკოსმა თავის მიმოხილვებში ერთი ვარსკვლავი (ოთხიდან) ან ნაკლები მიანიჭა. ახლა კი განაგრძეთ კითხვა, რომ გაეცნოთ 10 ფილმს (ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით), რომლებიც როჯერ ებერტს სძულდა, მაგრამ რომლებიც ყველამ ერთხელ მაინც უნდა ნახოს. ალბერტ ბრუკსი დოკუმენტალისტია, რომელსაც დიდი, თამამი პროექტით წარმატების მიღწევა სურს. ის აპირებს ამერიკული საშუალო ოჯახის, იეგერების, ერთი წლის ცხოვრება აღბეჭდოს, როგორც გადამღები ჯგუფის, ისე სახლში დამონტაჟებული ფარული კამერების დახმარებით. გადაღებები მუდმივად მიმდინარეობს და ეს ან სანახაობრივი იქნება, ან სრული კატასტროფა. ბრუკსის კომედიური სტილი იმ დროისთვის მოკლემეტრაჟიან ფილმებს მოიცავდა, რომლებიც რეალურ ცხოვრებას ბაძავდნენ, ამიტომაც ლოგიკურია, რომ მის პირველ სრულმეტრაჟიან ნამუშევარს, როგორც რეჟისორს, „რეალური ცხოვრება“ (Real Life) ჰქვია. თავისი დროისთვის გაცილებით წინმსწრები მოკუმენტური ფილმი (რომელიც ჩვენს საუკეთესოების სიაში მოხვდა), PBS-ის პოპულარული სერიალის „ამერიკული ოჯახი“ (An American Family) ვარიაციაა და მისი წინასწარმეტყველური ხედვა რეალითი ტელევიზიის შესახებ დიდ სიცილს იწვევს, რადგან ის დასცინის როგორც ოჯახს, ისე თავად კინორეჟისორს. გადამღები ჯგუფის აბსურდული კამერის ჩაფხუტებიდან დაწყებული, ბრუკსის ქაოტური სასოწარკვეთილებით დამთავრებული, ფილმი მთელი ამ წამოწყების მხიარულად უხერხულ და მშრალ სატირას გვთავაზობს. მისი მოგვიანო ფილმები, განსაკუთრებით „დაკარგულები ამერიკაში“ (Lost in America) და „სიცოცხლის დაცვა“ (Defending Your Life), კომედიური შედევრებია, მაგრამ მისი სადებიუტო ნამუშევარიც კი ჯერ კიდევ ინარჩუნებს ხარისხს. ებერტი არ დაეთანხმა ამ მოსაზრებას და მიუხედავად იმისა, რომ ბრუკსის ბევრი მოგვიანო ნამუშევარი მოეწონა, თვლიდა, რომ ეს ფილმი პირველ ათ წუთში მიაღწია პიკს და შემდეგ ვეღარ გამოცოცხლდა. ის გაუგებრად ვერ პოულობს ჩარლზ გროდინს სასაცილოდ და განსაკუთრებით სასტიკია ბრუკსის საკუთარი შესრულების მიმართ, უწოდებს რა მას „ემოციურად უსიამოვნო სანახავს“. ეს ალბათ მისი ზოგადი ზიზღის გასაღებია ფილმის მიმართ, რადგან ბრუკსი კომიკოსია, რომელიც ხშირად საკუთარ დაუცველობასა და უხერხულ ყოფნას წინა პლანზე აყენებს. სკოლის გამოცდილება განსხვავებულია სხვადასხვა ადამიანისთვის, მაგრამ რიჯმონტის სკოლაში 1980-იანი წლების დასაწყისში ეს განსხვავებული რაღაცეები ხშირად, უბრალოდ, „გამოცდილებას“ გულისხმობს. გოგოებს აინტერესებთ, ბიჭებს აგიჟებთ და არცერთმა მათგანმა რეალურად არაფერი იცის ამის შესახებ. მხოლოდ ჯეფ სპიკოლი (შონ პენი) დგას ამ ყველაფერზე მაღლა, ოცნებობს მხოლოდ პიცაზე, სერფინგზე და ბრუკ შილდსზე. კამერონ კროუს შეუპოვარი ჟურნალისტური უნარები ყოველთვის მუსიკალურ სცენას არ უკავშირდებოდა („თითქმის ცნობილი“ - Almost Famous), რადგან მან ასევე ფარულად იმოღვაწევა საშუალო სკოლაში, რათა ეპოვა ისტორიები, რომლებიც შემდეგ წიგნად და ფილმად იქცა – „სწრაფი დრო რიჯმონტ ჰაიში“ (Fast Times at Ridgemont High). (ნახეთ, სად იკავებს ორივე ადგილი კროუს ფილმების ჩვენს სიაში.) რეჟისორი ემი ჰეკერლინგი ჰორმონების, სისულელისა და სევდის ამ ნაზავს იღებს და მას გარდაქმნის სასაცილო, საყვარელ და უხეშ ხედვად თინეიჯერული უხერხული გამოცდილების აღმავლობასა და დაღმასვლაზე, ყველაფერი შესანიშნავი საუნდტრეკითაა გაფორმებული. მან ასევე შეკრიბა შესანიშნავი სამსახიობო ანსამბლი, მათ შორის ჯენიფერ ჯეისონ ლი, ფიბი კეიტსი, ჯაჯ რეინჰოლდი, ერიკ შტოლცი, ფორესტ უიტაკერი, ნიკოლას ქეიჯი, ენტონი ედვარდსი და მრავალი სხვა ნაცნობი სახე. საინტერესოა, რომ როჯერ ებერტის ზოგიერთი პრეტენზია ამ ფილმის მიმართ იგივეა, რაც ზემოთ მოყვანილი ფილმის შემთხვევაში – მას არ მოსწონს, როდესაც პერსონაჟებს უწევთ უხერხული და უსიამოვნო შეხვედრებისა და დიალოგების გადატანა. ის აღიარებს ისეთი შემსრულებლების აშკარა ნიჭს, როგორიცაა ლი და პენი, მაგრამ მას აშკარად არ მოსწონს ის ფაქტი, რომ ამ უკანასკნელს (ლის) აქვს სექსუალური სურვილები და უბედურება, რომ მისი განაყოფიერება უპასუხისმგებლო ადამიანისგან ხდება. რა თქმა უნდა, ის იუმორსაც „ვულგარულად“ და „ტონალურად გაუგებრად“ მიიჩნევს, ამიტომ, გარკვეული შესრულებების მიუხედავად, ეს ფილმი მისთვის დიდი შეცდომა იყო. ჯიმმა (სი. თომას ჰაუელი) სამუშაო აიღო – მანქანა სამხრეთ-დასავლეთით, კალიფორნიაში მის მფლობელთან უნდა გადაიყვანოს, მაგრამ საბედისწერო შეცდომას უშვებს, როცა ძილიანობა მასზე ძალას იკრებს. ის წვიმაში ავტოსტოპით მიმავალ ადამიანს აიყვანს და ეს მამაკაცი (რუტგერ ჰაუერი) თითქმის მაშინვე აიძულებს მას ინანოს ეს გადაწყვეტილება. ჯონ რაიდერი ფსიქოპატია და ცხედრები გზატკეცილზე იქნება მიმოფანტული, სანამ ჯიმის კოშმარი დასრულდება. რობერტ ჰარმონის შეუპოვარი როუდ-ტრიპ კოშმარი 1986 წელს გამოსვლისთანავე მკაცრად გააკრიტიკეს, მაგრამ „ავტოსტოპერს“ (The Hitcher) დამსახურებულად მიენიჭა საშინელი და ბნელად ლამაზი თრილერის სტატუსი. როგორც ჰაუერი, ისე ჰაუელი ფანტასტიკურები არიან, ამ უკანასკნელი (ჰაუერი) კი ყველა დროის ანტაგონისტს ქმნის, მაშინ როცა...