როჯერ ებერტის რჩეული: რატომ მიიჩნევდა ცნობილი კრიტიკოსი რობერტ მიტჩემს ჰოლივუდის ყველა დროის საუკეთესო ვარსკვლავად?

მიუხედავად იმისა, რომ როჯერ ებერტი თითქმის 13 წლის წინ გარდაიცვალა, მისი კინემატოგრაფიული სიბრძნე და დახვეწილი გემოვნება ფილმების მიმართ, დღემდე აგრძელებს კინომოყვარულთა ახალი თაობების განათლებასა და ინფორმირებას მთელ მსოფლიოში. ცნობილი კინოკრიტიკოსის გარდაცვალებამდე ოთხი თვით ადრე, 2013 წლის აპრილში, ებერტმა გამოაქვეყნა ნაშრომი, რომელიც ეხებოდა რობერტ მიტჩემისა და ჯეიმს სტიუარტის თანმიმდევრულ გარდაცვალებას 1997 წლის ივლისში. იძულებული იყო შეედარებინა ვერცხლის ეკრანის ეს ორი ტიტანი, ებერტმა მიტჩემი დაასახელა თავის ყველა დროის ფავორიტ ჰოლივუდის კინოვარსკვლავად. მიტჩემმა ისეთ კლასიკურ ფილმებში ითამაშა, როგორებიცაა „წარსულის ჩრდილები“ (Out of the Past), „მონადირის ღამე“ (Night of the Hunter), „შიშის კონცხი“ (Cape Fear), „ყველაზე გრძელი დღე“ (The Longest Day), „ედი კოილის მეგობრები“ (The Friends of Eddy Coyle), „იაკუძა“ (The Yakuza) და სხვა. ებერტს ყველაზე მეტად მიტჩემის ზეადამიანური უნარი აოცებდა, განევითარებინა კაცობრიობის სიმსუბუქე და სიბნელე როლიდან როლში – თვისება, რომელიც 21-ე საუკუნეში აღარ არსებობს. მიტჩემთან მინიმუმ სამჯერ ინტერვიუს შემდეგ, ებერტი დარწმუნებული იყო, რომ მიტჩემმა მასზე ისეთი შთაბეჭდილება მოახდინა, როგორც არც ერთ სხვა მსახიობს მისი 50+ წლიანი კარიერის განმავლობაში. კინოკარიერის დაწყების შემდეგ, 1942 წელს, რობერტ მიტჩემი ცნობილი გახდა ანტიგმირების როლებით რამდენიმე ნუარის ჟანრის ფილმში, ხშირად გმირსა და ბოროტმოქმედს შორის ზღვარზე მყოფი პერსონაჟებით. 1945 წელს მიტჩემმა თავისი კარიერის ერთადერთი ოსკარის ნომინაცია მიიღო ფილმისთვის „ჯი-აი ჯოს ისტორია“ (The Story of G.I. Joe), სადაც მან ტრავმირებული ჯარისკაცი განასახიერა, რომელიც ცეცხლის ქვეშ მტკიცედ დგას. თავისი ლაკონური, მშვიდი მანერებით, რომელიც ხშირად გულგრილობას ასახავს, მიტჩემის სამსახიობო სტილი თავის დროზე ბევრად უსწრებდა. მისი უძალო ბუნებრივი ეკრანული არსებობისა და კამერის წინ კომფორტის გამო, ბევრი მას ცუდ მსახიობად მიიჩნევდა. თუმცა, წლების განმავლობაში, იგივე ადამიანებმა გააცნობიერეს, რომ მარლონ ბრანდოს მსგავსად, მიტჩემი იყო უფრო რეალისტური შესრულების სტილის პიონერი, რომელსაც მრავალი მოგვიანებით დააფასებდა, თუ არ მიბაძავდა. ის არ იმდენად ასრულებდა როლს, რამდენადაც უბრალოდ არსებობდა, ზენის მსგავსი თვისება, რომლისკენაც მსახიობების უმეტესობა დღემდე ისწრაფვის. 1947 წელს მიტჩემმა ითამაშა დღემდე ყველაზე აღიარებულ ორ ნუარის ჟანრის ფილმში: „ჯვარედინი ცეცხლი“ (Crossfire) და „წარსულის ჩრდილები“ (Out of the Past). ამ უკანასკნელში მიტჩემმა იდეალურად განასახიერა იდუმალი კერძო დეტექტივი ბუნდოვანი წარსულით, რითაც ჩამოაყალიბა მსახიობის პერსონა, როგორც მაგარი, იდუმალი, ქარიზმატული, ენით აუწერლად მიმზიდველი კინემატოგრაფიული ობიექტი, რომელიც ვერცხლის ეკრანს სხვას არავის მსგავსად ანათებდა. თავისი იკონოკლასტური, ბოჰემური ბუნების დასამტკიცებლად, მიტჩემი 1948 წელს მარიხუანას შენახვისთვის დააკავეს, ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ ეს ნივთიერება ცნობილი გახდებოდა, მით უმეტეს პოპულარული. ციხეში 50 დღის გატარების შემდეგ, მიტჩემმა განაახლა სამსახიობო კარიერა და ითამაშა თავისი ჟანრის ყველა დროის საუკეთესო ფილმებში. საერთო ჯამში, მიტჩემს 132 სამსახიობო კრედიტი დაუგროვდა 1997 წლის 1 ივლისს გარდაცვალებამდე. მიტჩემის გარდაცვალებიდან ერთი დღის შემდეგ, კიდევ უფრო ცნობილი კინოვარსკვლავი ჯეიმს სტიუარტიც გარდაიცვალა. კითხვაზე, რომელი მსახიობი მოსწონდა უფრო მეტად, ებერტმა უარი თქვა მონაწილეობაზე და წლების შემდეგ დაასკვნა, რომ მსოფლიომ „ლეგენდარული ძველი კინოვარსკვლავი“ დაკარგა მიტჩემის სახით და „ეროვნული საგანძური“ სტიუარტის სახით. მიუხედავად იმისა, რომ სტიუარტი შესაძლოა უფრო ცნობილი იყო ისეთ ხანგრძლივ ფილმებში მონაწილეობით, როგორიცაა „ეს მშვენიერი ცხოვრებაა“ (It's a Wonderful Life), ებერტმა განმარტა ის თვისებები, რომლებიც მას ასე ძალიან უყვარდა მიტჩემში. მას კინო ნუარის სულად უწოდებდა, ებერტი წერდა: „თავისი ღრმა, ლაკონური ხმით, გრძელი სახით და იმ ცნობილი დაღლილი თვალებით, ის ისეთი ტიპის ადამიანი იყო, რომელსაც წარმოიდგენდით სალონში დახურვისას, რომელიც ელოდება, რომ ვინმე შემოვა კარში და გულს გაუტეხს.“ მიტჩემის მაგნიტური ფიზიკური თვისებების მიღმა, ებერტმა გამოხატა მისი ხელშესახები უნარი, გადაეტანა „სიბნელე და სინათლე“ ნებისმიერ პერსონაჟში ფილმიდან ფილმში, და დასძინა: „ის ეკრანზე სრულიად განსხვავებულ ტიპის პერსონაჟს განასახიერებდა: უფრო მკაცრს, ბრძენს, ბნელს. არ აქვს მნიშვნელობა რამდენი წლის იყავით, მიტჩემი ყოველთვის თქვენზე უფროსი ჩანდა, ისევე როგორც სტიუარტი ყოველთვის ბიჭური. სტიუარტი ეწეოდა როლებში და გრძნობდით, რომ ეს იმიტომ იყო, რომ პერსონაჟი ეწეოდა. მიტჩემი ეწეოდა, რადგან მას ეს სჭირდებოდა. და როდესაც ის ფილმში სვამდა, ისე იღებდა ჭიქას, რომ გვაგებინებდა, რომ დათვლას არ აწარმოებდა.“ როდესაც ვფიქრობთ მიტჩემის უძალო ოსტატობაზე, ერთდროულად სიბნელისა და სინათლის განვითარებაში, მაშინვე გვახსენდება მისი შესრულება ფილმში „მონადირის ღამე“ (The Night of the Hunter), სადაც ის ჰარი პაუელს, ბოროტ მქადაგებელს განასახიერებს, რომელიც ქვრივს და მის ორ შვილს მამის მიერ დატოვებული მოპარული ნაძარცვის გამო ტანჯავს. ერთი ხელის თითებზე ამოტვიფრული „სიყვარულით“ (Love) და მეორეზე „სიძულვილით“ (Hate), პაუელის მებრძოლი სიკაშკაშე და სიბნელე მიტჩემის ეკრანულ აურას სიმბოლოა. ებერტი აგრძელებს: „რობერტ მიტჩემი ჩემი საყვარელი კინოვარსკვლავი იყო, რადგან ის ჩემთვის წარმოადგენდა კინოს გაუვალ საიდუმლოს. მან იცოდა შიდა ამბავი. მიტჩემი იყო კინო ნუარის სული. და კინო ნუარი არის სამი უნიკალური ამერიკული კინოჟანრიდან ერთ-ერთი (დანარჩენებია ვესტერნები და მიუზიკლები). ის, თუ როგორ ეცვა ფედორა, როგორ ეკიდა სიგარეტი ტუჩებიდან, როგორ იქცეოდა ჩხუბში, იყო მამაკაცური, მკაცრი და ცინიკური. ასეთი პერსონაჟის მოდელი იყო ბოგარტი, მაგრამ მიტჩემმა ის დახვეწა და თანამედროვე გახადა.“ მართლაც, მაშინაც კი, როცა მისი შესრულებითი პიკი უკვე გასული იყო, მიტჩემმა თანამედროვე დეტექტივის სახეები შექმნა ისეთ ფილმებში, როგორებიცაა „იაკუძა“ (The Yakuza), „მშვიდობით, ჩემო სიყვარულო“ (Farewell, My Lovely) და „დიდი ძილი“ (The Big Sleep).