სტემპანკი კინოში: ორთქლის ძრავის ეპოქის საუკეთესო ფილმები

ძნელია იპოვო სამეცნიერო ფანტასტიკის მოყვარული, რომელსაც სტემპანკის მიმართ განსაკუთრებული სიყვარული არ გააჩნია. ზოგადად, სტემპანკი გაგებულია, როგორც ქვეკატეგორია, რომელიც ფოკუსირებულია XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში გავრცელებულ ორთქლის ძრავებზე მომუშავე მანქანებსა და მათ ჰიპოთეტურ განვითარებაზე. სტემპანკის სამყარო მრავალფეროვნებითა და განსაზღვრებების განხილვით გამოირჩევა. ის მოიცავს როგორც მძიმე, ისტორიულად სრულყოფილ სამეცნიერო ფანტასტიკურ ნამუშევრებს, ასევე წმინდა ფენტეზის, სადაც ადრეული ინდუსტრიალიზაციის ელემენტები თავისუფლად განსაზღვრული ესთეტიკის სახით ვლინდება. ნებისმიერი სამეცნიერო ფანტასტიკა, რომელსაც აქვს რეტრო-პროგრესული შეგრძნება, სადაც ხაზგასმულია ძველსა და ახალს შორის დაძაბულობა, გამოხატული სპილენძისა და საათის მექანიზმებისგან შექმნილი მკვრივი ინდუსტრიული პეიზაჟებით, შეიძლება მოექცეს ამ კონკრეტული „დაჟანგული ქოლგის“ ქვეშ. თავად ფილმები, ის ერთ დროს შეუძლებლად მიჩნეული ილუზიები, რომლებიც 1890-იანი წლების მანქანებისგან დაიბადა, სტემპანკის ერთ-ერთი ყველაზე დამახასიათებელი გამოგონებაა – ამიტომაც სავსებით მიზანშეწონილია, რომ კინოს ჰქონდეს ფილმების მდიდარი ტრადიცია, რომლებიც ამ ჟანრს იყენებენ საკუთარი სამყაროების შესაქმნელად. აქ ჩვენ შევადგინეთ ყველა დროის საუკეთესო სტემპანკ ფილმების რეიტინგი და აღმოაჩენთ, რომ სიის მესამედი ჟიულ ვერნის ადაპტაციებს, მესამედი ანიმაციას და მესამედი კი ჩეხურ კინოს ეთმობა. მოირგეთ ცილინდრი და სათვალე, და ჩაყვინთეთ ამ სამყაროში. ფილმში „უკან მომავალში III“ მოვლენები უშუალოდ „მეორე ნაწილის“ დაძაბული ფინალის შემდეგ ვითარდება, სადაც მარტი მაკფლაი (მაიკლ ჯ. ფოქსი) კვლავ 1955 წელს აღმოჩნდა მიტოვებული, ხოლო ემეტ „დოკ“ ბრაუნის (კრისტოფერ ლოიდი) 1985 წლის ვერსია 1885 წელს გადაისროლეს. 1955 წლის დოკის დახმარებით, მარტი დელორეანს გაასუფთავებს და წარსულში გაემგზავრება, სადაც ის და 1985 წლის დოკი ველური დასავლეთის თავგადასავალში ეხვევიან. და აი, ყველაზე საინტერესო: რადგან დელორეანის საწვავის მილი დაზიანდა მოგზაურობის დროს, ისინი იძულებულნი არიან XIX საუკუნის ბოლოს ტექნოლოგიებით დაკმაყოფილდნენ და მაინც როგორმე იპოვონ გზა უკან, თავიანთ მშობლიურ წელში. შეიძლება თუ არა ეს იყოს საუკეთესო ფილმი „უკან მომავალში“ სერიიდან? „მეორე ნაწილის“ ლაბირინთული, სქემების მომთხოვნი დროებითი ქაოსის ნაცვლად, „უკან მომავალში III“ გვთავაზობს გამარტივებულ ისტორიას მარტისა და დოკის შესახებ, რომლებიც მარტო გაუმკლავდებიან სირთულეებს ძველ დასავლეთში – ეს სიუჟეტური ხაზი კი კომედიისა და პათოსისთვის მრავალ ოქროს შესაძლებლობას ხსნის. როგორც რეჟისორი რობერტ ზემეკისი, ისე სცენარისტი ბობ გეილი, სიამოვნებით დასცინიან ვესტერნის ტროპებს, რაც გასაკვირად შესაფერის კომბინაციას ქმნის ფრენჩაიზის სამეცნიერო ფანტასტიკურ მიმართულებასთან. ყოველივე ამის გარდა, „უკან მომავალში III“ ასევე ფარულად შესანიშნავი სტემპანკ ფილმი ხდება თავის მეორე ნახევარში, რადგან დოკი ორთქლის ძრავებზე მომუშავე მანქანებისგან თვალწარმტაც ტექნოლოგიურ სასწაულებს ქმნის. ცოტაა ისეთი ფილმი, რომელიც სტემპანკის ესთეტიკას ისეთი ერთგულებით ასახავს, როგორც „აპრილი და არაჩვეულებრივი სამყარო“ (April and the Extraordinary World), 2010-იანი წლების ერთ-ერთი საუკეთესო არაჰოლივუდური ანიმაციური ფილმი. ფრანგი კომიქსების მხატვრის, ჟაკ ტარდის ნამუშევრებზე დაფუძნებული, კრისტიან დესმარესისა და ფრენკ ეკინჩის სრულმეტრაჟიანი დებიუტი გვთავაზობს რთულ ალტერნატიულ ისტორიულ სამყაროს, სადაც ნაპოლეონ III საშიში სამეცნიერო ექსპერიმენტის შედეგად გამოწვეული აფეთქებისას დაიღუპა, ფრანკო-პრუსიის ომი არასოდეს მომხდარა და საფრანგეთი 1941 წელს იმპერატორ ნაპოლეონ V-ის მმართველობის ქვეშ შევიდა. ამ ალტერნატიულ რეალობაში მსოფლიოს მეცნიერები რეგულარულად ქრებიან იდუმალ ვითარებაში. შედეგად, ტექნოლოგია ორთქლის ხანაშია გაჩერებული, ხოლო პარიზი ახლა არის მკაცრი ფოლადის მეტროპოლისი საჰაერო ხომალდების ავტობუსებით, გადამკვეთი საბაგირო გზებითა და ორი ეიფელის კოშკით. ნაცრისფერისა და წითლის ამ განსაცვიფრებლად ლამაზი სამყაროს დადგენის შემდეგ, ფილმი აგრძელებს რთული, მრავალშრიანი სამეცნიერო ფანტასტიკური საგის განვითარებას. აპრილ ფრანკლინი (მარიონ კოტიარი) ორი მეცნიერის ქალიშვილია, რომლებიც სიცოცხლის გამახანგრძლივებელ ექსპერიმენტებს აგრძელებდნენ, ნაპოლეონ III-ის დროიდან დაწყებულს, და, როგორც ჩანს, ამისთვის დაიღუპნენ სამთავრობო აგენტებისგან გაქცევის დროს, როდესაც აპრილი ბავშვი იყო. წლების შემდეგ, მშობლების ექსპერიმენტების გაგრძელებისას, აპრილი აღმოაჩენს მტკიცებულებას, რომ ისინი შესაძლოა ცოცხლები იყვნენ – რაც მას ძიებაში აგზავნის, რომელიც ამ რეტროფუტურისტული პარიზის ბნელ, საშიშ ქვესკნელში იჭრება, ზუსტად ისე, როგორც ნებისმიერ სტემპანკის მოყვარულს შეეძლო სურდეს. გაი რიჩის „შერლოკ ჰოლმსის“ ფილმები მართლაც შესანიშნავია. 2009 წლის „შერლოკ ჰოლმსი“, მაგალითად, გასაოცრად სახალისო და ენერგიული ნამუშევარია. მისი გაგრძელება, 2011 წლის „შერლოკ ჰოლმსი: ჩრდილების თამაში“, კიდევ უკეთესია. გაზრდილი ბიუჯეტით და მეორე ნაწილისთვის მასშტაბების გაზრდის მოლოდინით, რიჩი არჩევს, რომ გაერთოს ცეცხლსასროლი იარაღით შეიარაღებული, სამყაროს მხსნელი მოქმედებითი გმირის, ჰოლმსის, იდეით: XX საუკუნის ბოლოს ევროპის ინდუსტრიული, იმპლიციტურად ძალადობრივი პეიზაჟი დაყვანილია აბსურდულობამდე – მანქანებსა და ოპერატორებს შორის ორგანიზებულ მიზეზ-შედეგობრივ ურთიერთობათა სერიამდე, სანამ ის ჭადრაკის დაფასავით ფუნქციონირებს, სადაც სვლების წინასწარ განჭვრეტაა შესაძლებელი. სწორედ ამ კონტექსტში „ჩრდილების თამაში“ წარმოაჩენს რობერტ დაუნი უმცროსის შერლოკს, როგორც მოთამაშეს, ასევე კომენტატორს, რომელიც სამოქმედო ბლოკბასტერს მისი ფორმულის დეკონსტრუქციითა და რეკონსტრუქციით აცოცხლებს. პროფესორ ჯეიმს მორიარტისთან (ჯარედ ჰარისი) გონებრივ ბრძოლაში, რომელიც მხიარულად გადაადგილებს ფიგურებს,