1976 წლის 8 თებერვალს, ბროდვეის კორონეტის თეატრში ფილმის „ტაქსის მძღოლი“ (Taxi Driver) პრემიერა შედგა, რამაც მაშინვე გამოიწვია შოკი და მოწიწება მათ შორის, ვინც ამ ისტორიულ მოვლენას შეესწრო. გამოსვლიდან 50 წლის განმავლობაში, ფილმი თანამედროვე კინოს ქვაკუთხედად იქცა და რეჟისორ მარტინ სკორსეზეს უდიდეს ნამუშევრად ითვლება. კოშმარული საწყისი სცენებიდან დაწყებული იმ დასასრულამდე, რომელიც შესაძლოა ტრევის ბიკლის თავში ხდება, „ტაქსის მძღოლი“ შეუმკრთალებელი რეალიზმის ნამუშევარია, რომელიც მარგინალიზებული მარტოობის თავბრუდამხვევ დიდებულების ბოდვებს ასახავს. ის შეგნებულად იკავებს მოჩვენებით სივრცეს ოცნებებსა და რეალობას შორის, რომელზე წვდომისთვისაც კინო იყო შექმნილი. შედეგად, ფილმი ავლენს სიმართლეს მისი შემაშფოთებელი შინაარსის შესახებ, რასაც ზედაპირული ცნობიერება შესაძლოა უგულებელყოფს. ჩვენ ვიგებთ მამაკაცის მარტოობის, ომისგან გამოწვეული ღრმა ფსიქოლოგიური ჭრილობების, დამკვიდრებული სისტემისადმი სიძულვილის რეალური ფესვებისა და ძალადობრივი ანტისოციალური მიდრეკილებების მოტივაციების შესახებ. ეს არის პორტრეტი, რომელიც უფრო მეტად ეკუთვნის დღევანდელ ეპოქას, ვიდრე საკუთარ დროინდელს. „ტაქსის მძღოლი“ მარტინ სკორსეზეს საუკეთესო კინო-ათწლეულის საუკეთესო ნამუშევარია და რობერტ დე ნიროს სამსახიობო კარიერის მწვერვალად რჩება. სინამდვილეში, ძნელია მოიფიქრო სხვა მსახიობი, რომელმაც კარიერის განმავლობაში ასეთი ერთმნიშვნელოვნად სრულყოფილი ან თვალწარმტაცად ორიგინალური პერფორმანსი შექმნა. ეს არც ბრანდომ, არც პაჩინომ და არც ნიკოლსონმა მოახერხეს. „ტაქსის მძღოლის“ დებიუტი ნიუ-იორკში არაერთგვაროვანი შეფასებებით შედგა. კინოკრიტიკოსებმა ზოგადად შეაქეს ის, როგორც კინემატოგრაფიის გარღვევა, მაშინ როდესაც სხვა კომენტატორები აღშფოთებულები იყვნენ მისი კულმინაციური სცენის გრაფიკული ძალადობით და ჯოდი ფოსტერის მიერ 12 წლის ბავშვი-პროსტიტუტის განსახიერებით. Chicago Tribune-ის რედაქტორმა ჯინ სისკელმა თავის PBS შოუში როჯერ ებერტთან ერთად მკაცრად გააკრიტიკა ფილმი. „ძალადობა იმდენად ძლიერია, რომ მე არაერთგვარად ვეცადე ფილმისთვის თვალი ამერიდებინა“, – ჩიოდა სისკელი. საჭიროა ითქვას, რომ ებერტი ღრმად არ ეთანხმებოდა თავის კოლეგას, და მიიჩნევდა, რომ ნაჩვენები გრაფიკული ძალადობა „აუცილებელია, რათა დასრულდეს ის წნეხი, რომელიც ფილმის განმავლობაში გროვდებოდა“. ფილმის წერილობით მიმოხილვაში ებერტმა მას უწოდა ერთ-ერთი საუკეთესო, რაც კი ოდესმე უნახავს. ინდუსტრიის ბევრი სხვა გამოჩენილი ფიგურა მოგვიანებით დაეთანხმა მის პერსპექტივას. ასე თუ ისე, „ტაქსის მძღოლი“ უაღრესად პოპულარული იყო აუდიტორიაში. ის მარტინ სკორსეზეს ყველაზე შემოსავლიან ფილმად რჩებოდა, სანამ 1986 წელს „ფულის ფერმა“ არ გადაასწრო, და მან წარუშლელი კულტურული გავლენა მოახდინა დიდ ეკრანს მიღმა. „ტაქსის მძღოლის“ 50 წლის იუბილეზე, ღირს გავიხსენოთ ის სირთულეები, რომლებიც ფილმმა ამ ეტაპამდე მისასვლელად გადაიტანა. Columbia Pictures არაერთხელ სცადა წარმოების შეჩერება გადაღებების დროს, ის შოკისმომგვრელად და ექსპლუატაციურად შერაცხეს გამოსვლისთანავე და ბრალი დასდეს რონალდ რეიგანის სიცოცხლის მცდელობაში 1981 წელს. ათწლეულები დასჭირდა ფილმისთვის ხელოვნების უდავო კლასიკად აღიარებას. მიუხედავად ამისა, ბოლო წლებში მან სამართლიანად მოიპოვა უკვდავი კლასიკის სტატუსი, რომელიც ყოველი ახალი ნახვისას ახალ შეხედულებებს გვთავაზობს. მარტინ სკორსეზეს რომანტიკული კომედიიდან „ალისა აქ აღარ ცხოვრობს“ (Alice Doesn’t Live Here Anymore) ერთი წლის შემდეგ, და რობერტ დე ნიროსთვის პირველი ოსკარის მოპოვებიდან 10 თვის შემდეგ, „ნათლია II“-ში (The Godfather Part II) ვიტო კორლეონეს როლისთვის, „ტაქსის მძღოლმა“ ორივე ფიგურა ერთ ღამეში ინდუსტრიის გიგანტებად აქცია. მათ მანამდე ერთად იმუშავეს 1973 წლის ფილმზე „ბოროტი ქუჩები“ (Mean Streets), მაგრამ ეს თანამშრომლობა განსხვავებული იყო. ნიუ-იორკის ნამდვილ კაბის მძღოლად მუშაობის თვეებიდან, ფილმისთვის მოსამზადებლად, და ტრევისის მოჰავკის ვარცხნილობით შესრულებული როლის გამოწვევამდე, დე ნირომ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა თავისი პირველი მთავარი როლისთვის მთავარ გამოშვებაში. მსახიობმა ტრევის ბიკლი შექმნა როგორც რეჟისორთან, ისე მის გარე გარემოსთან მუდმივი დიალოგის პროცესში. **მარტინ სკორსეზე და რობერტ დე ნირო – ფილმები და წარმატება:** * 1973 წ. „ბოროტი ქუჩები“ (Mean Streets) – $3 მილიონი, 92% Rotten Tomatoes * 1976 წ. „ტაქსის მძღოლი“ (Taxi Driver) – $28.6 მილიონი, 89% Rotten Tomatoes * 1977 წ. „ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი“ (New York, New York) – $16.4 მილიონი, 58% Rotten Tomatoes * 1980 წ. „ცოფიანი ხარი“ (Raging Bull) – $23.4 მილიონი, 92% Rotten Tomatoes * 1982 წ. „კომედიის მეფე“ (The King of Comedy) – $2.5 მილიონი, 89% Rotten Tomatoes * 1990 წ. „დიდებული ბიჭები“ (Goodfellas) – $47.1 მილიონი, 93% Rotten Tomatoes * 1991 წ. „შიშის კონცხი“ (Cape Fear) – $182.3 მილიონი, 77% Rotten Tomatoes * 1995 წ. „კაზინო“ (Casino) – $116.1 მილიონი, 79% Rotten Tomatoes * 2019 წ. „ირლანდიელი“ (The Irishman) – $8 მილიონი, 95% Rotten Tomatoes * 2023 წ. „ყვავილოვანი მთვარის მკვლელები“ (Killers of the Flower Moon) – $158.8 მილიონი, 93% Rotten Tomatoes პოლ შრეიდერის ღრმად პიროვნულ სცენარზე დაყრდნობით, როგორც რეჟისორმა, ისე მისმა მთავარმა შემსრულებელმა 1970-იანი წლების ნიუ-იორკის რეალური ხედები და ხმები „ტაქსის მძღოლზე“ მუშაობის პროცესში გააერთიანეს. მისი ყველაზე ცნობილი სცენა მთლიანად დე ნიროს მიერ იყო იმპროვიზებული, სკორსეზე კი თავად იჭერდა კამერას მის წინ დაბალი კუთხით, სანამ ის სარკეში იყურებოდა. რობერტ დე ნიროს რომელი ფილმია მსახიობის საუკეთესო, სუბიექტური მსჯელობის საგანია, და იგივე ეხება მარტინ სკორსეზეს საუკეთესო რეჟისორულ ნამუშევარს. ამავდროულად, მხოლოდ „ცოფიან ხარს“ შეუძლია „ტაქსის მძღოლს“ შეედრება, როგორც სკორსეზე-დე ნიროს თანამშრომლობის კანონში სიდიადის მსგავსი, დეფინიციური ნამუშევარი. სხვა ნებისმიერ ფილმზე მეტად, რომელზეც წყვილს ერთად უმუშავია, ის ცხოვრობს და სუნთქავს იმ ქალაქით, რომელსაც ისინი ეკუთვნიან.