არსებობს საშინელებათა ფილმების გარკვეული სახეობა, რომელთან ერთადაც იზრდები და რომელსაც არასოდეს ივიწყებ — ისეთები, სადაც ნისლი ეხვევა პაპიე-მაშეს საფლავის ქვებს, მონსტრებით, რომლებიც დაბნეულები არიან, რომ საერთოდ ცოცხლები არიან. ძველი „იუნივერსალის“ ციკლი, გვიანი ღამის AMC მარათონები, ის დრო, როდესაც თქვენი ადგილობრივი არხი „ფრანკენშტაინის პატარძალს“ „კოლჩაკის: ღამის სტალკერის“ განმეორებითი ჩვენებისთანავე უშვებდა ეთერში. ტიმ ბარტონს ეს ყველაფერი პირდაპირ ფილტვებში უნდა ჰქონოდა ჩასუნთქული, რადგან, როდესაც საკუთარი ფილმების გადაღება დაიწყო, ყველა ის კლასიკური ჩრდილი მის უკან ციმციმებდა, თითქოს ვიღაც ძველ საძინებლის კედელზე ფანარს ანათებდა. და თუ საკმარისად ბევრ „მოთხრობებს ბნელი მხრიდან“ (Tales from the Darkside) ან ადრეულ „საიდუმლო მასალების“ (X-Files) არსებებზე გადაღებულ ფილმებს უყურებდით, სადაც მონსტრი არა იმდენად ბოროტმოქმედი, რამდენადაც პრობლემა იყო, რომლისთვისაც არავის სურდა შეხედვა, „მაკრატელხელა ედვარდი“ ისეთ მეხსიერებად გეჩვენება, რომელიც დაგავიწყდათ, რომ გქონდათ. მას ნამდვილად აქვს ისეთივე ნერვული, ნაზი გრძნობა, როგორსაც „ადამიანი სპილოდან“ იღებთ – ის, თუ როგორ აღიქვამს ფილმი ადამიანს, რომელიც არ ჯდება და ამის გამო ბოდიშს არ იხდის. ბარტონი ამ მგრძნობელობას იმდენად ნათელ გარეუბანში ათავსებს, რომ ის თითქმის ზუზუნებს, და მთელი ადგილი მოულოდნელად ცოტა უცნაურად გამოიყურება, თითქოს ღიმილი თვალებს არ ემთხვევა. ფრანკენშტაინის ავტორი მერი შელი ამაზე გაიღიმებდა. ხალხს ახლა ეს ავიწყდება, მაგრამ იყო მომენტი 90-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც „მაკრატელხელა ედვარდი“ თითქმის ზედმეტად ნაზი ჩანდა, რათა საშინელებათა ჟანრის გვერდით მდგომ ფილმებთან ერთად განეხილათ. მაგრამ თუ შაქრისფერ ფერებსა და „აკვა ნეტის“ ნისლს უკან გადაწევთ, ფრანკენშტაინის ძვლები სწორედ იქ არის. ციხე-სიმაგრე გადაკეთებული ლაბორატორიაა, გამომგონებელი მარტოხელა მამაა, რომელიც ღმერთს თამაშობს კანკალით ხელებით, და ედვარდი... აბა, ედვარდი ჟანრის ყველაზე თანამგრძნობი მონსტრია მას შემდეგ, რაც ბორის კარლოფის ქმნილებამ პირველად გაახილა თვალები. ის, რაც ბარტონის ვერსიას ჩვეულებრივი „კაცი ქმნის არსებას, ნანობს მას“ ციკლისგან განასხვავებს, არის ის, რომ ედვარდი არ არის ცუდი, საშიში ან ნაკლიანი — ის დაუმთავრებელია. ეს სხვაგვარი ტკივილია. ფრანკენშტაინის უმეტესი ისტორია ამპარტავნებაზეა აგებული; ეს კი მოპარულ შესაძლებლობაზე. ტრაგედია ის კი არ არის, რომ ის არსებობს, არამედ ის, რომ მას არასოდეს უწევს სრულად არსებობა. და ფილმის მწარე-ტკბილ ხასიათს ემატება საშინელებათა ჟანრის ლეგენდა ვინსენტ პრაისი, რომელიც ედვარდის შემქმნელის როლში თავის უკანასკნელ შესრულებას წარმოგვიდგენს ისეთი ნაზი სევდით, რაც მთელ ფილმს მაქმანში გახვეულ დამშვიდობებას ჰგავს. და როდესაც ედვარდი ქალაქში ჩადის, მაკრატელი ისე უჭირავს, როგორც ბიჭს, რომელსაც ეშინია რამის შეხების, ის ხდება ის, რაც ყველა ფრანკენშტაინის ქმნილება ხდება: სარკე. მეზობლები თავიანთ ფანტაზიებს, შემდეგ კი შიშებს აპროექტებენ მასზე. ისინი იგონებენ ცოდვებს, რომლებიც მას არასოდეს ჩაუდენია, შემდეგ კი სჯიან მათთვის. „მაკრატელხელა ედვარდში“ ნამდვილი საშინელება არის გარეუბანი, რომელიც თბილად იღიმება მანამ, სანამ არ გადაწყვეტს, რომ ვინმეს სისხლის დაღვრა სჭირდება. ბარტონი „ედვარდთან“ არსაიდან არ მოსულა. დიდი ხნით ადრე, სანამ თმის გელსა და შავ-თეთრ ზოლიან კოსტუმებს გამოიყენებდა, მან პატარა მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „ფრანკენუინი“ გადაიღო. ბავშვი, რომელიც თავის ძაღლ სპარკის აცოცხლებს, ქაღალდზე საყვარლად ჟღერს, მაგრამ მოკლემეტრაჟიან ფილმს ბარტონის ის შეუმჩნეველი მწუხარება აქვს, რაც მოდის იმ ადამიანისგან, რომელმაც იცის, როგორია გიყვარდეს რაღაც მყიფე და გეშინოდეს, რომ სამყარო სამართლიანად არ მოექცევა. ეს მოკლემეტრაჟიანი ფილმი პრაქტიკულად ხელნაწერი მადლობაა ორიგინალური ფრანკენშტაინისთვის. კვლავ იღებთ ელვას სხვენში, პატარა შეკერილ არსებას, რომელსაც მხოლოდ იქ სურს დაბრუნება, სადაც მისი ადგილი იყო, და მეზობლები მაშინვე პანიკაში ვარდებიან, როგორც კი რამე უჩვეულოდ გამოიყურება. მაგრამ ყველა ხუმრობისა და აშკარა მინიშნების მიღმა, მასში მოულოდნელად ნედლი პულსაციაა — თითქოს ბარტონი არა იმდენად ხარკს იხდიდა, რამდენადაც რაღაცას ალაგებდა, რისთვისაც ჯერ ენა არ ჰქონდა. დიუვალი მოსიყვარულე და გახსნილი დედაა ბარტონის 1984 წლის მოკლემეტრაჟიან ფილმში. მოკლემეტრაჟიანი ფილმი ზოგან მოუხერხებელია, მაგრამ მისი გულწრფელობა მაინც იჭრება. სპარკი არასოდეს აღიქმება მონსტრად; ის უბრალოდ ძაღლია, რომელმაც კიდევ ერთი შანსი მიიღო, და ეს პატარა, თითქმის ჩვეულებრივი სიმართლე უფრო ძლიერად მოქმედებს, ვიდრე ნებისმიერი ვიზუალური ხრიკი. მისი ახლა ყურებისას, გრძნობთ, როგორ ეძებდა ბარტონი იმას, რასაც წლების განმავლობაში მისდევდა: არა საშინელებას, არა პაროდიას, არამედ რბილ, დაღლილ პატარა გულისტკენას, რომელიც ზის ყველაფერში, რასაც ჩვენ „მონსტრს“ ვუწოდებთ. როდესაც ბარტონი „ფრანკენუინის“ წლებით მოგვიანებით დაუბრუნდა, stop-motion ვერსია არ აღიქმებოდა, როგორც რაიმე გრანდიოზული მხატვრული დეკლარაცია — ეს ისეთი შეგრძნება იყო, თითქოს ადამიანი საბოლოოდ აღიარებდა, რომ დიდი ხანია რაღაცას ატარებდა თან და სჭირდებოდა მისი ამოღება თავისი სისტემიდან. სრულმეტრაჟიანი „ფრანკენუინი“ არ ჩანს „უფრო დიდი“, არამედ ისე ჩანს, თითქოს ბარტონს მეტი სივრცე ჰქონდა იმავე ჭრილობის გარშემო სასეირნოდ, რომელზეც მოკლემეტრაჟიან ფილმში მიანიშნებდა. არ არის დიდი სტილისტური „ტა-და“. ის უბრალოდ წყნარ, დაღლილ მწუხარებაში ეშვება. ვიქტორი აღარ თამაშობს უმცროს გამომგონებელს; ის უფრო ჰგავს ბავშვს, რომელსაც ჯერ კიდევ არ გაუგია, როგორ იცხოვროს იმ სიცარიელესთან, რასაც შინაური ცხოველი ტოვებს, ამიტომ აკეთებს იმ ერთადერთ რამეს, რაც მისთვის აზრიანია, მაშინაც კი, თუ ეს აბსოლუტურად ის არის, რასაც უფროსები გაფრთხილებენ, რომ არ შეეხოთ. „მაკრატელხელა ედვარდი“ ბარტონის შედევრია მიზეზის გამო. ის არის ფრანკენშტაინისეული არსება, რომელიც მუდამ გულსატკენად დარჩება.