ტომ ბომბადილი: პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებლის“ ტრილოგიიდან ამოღებული პერსონაჟის საიდუმლო

პიტერ ჯექსონის კრიტიკოსების მიერ აღიარებული ტრილოგია „ბეჭდების მბრძანებელი“ ხშირად იყო შექებული წყაროს მასალისადმი მაღალი ერთგულებისთვის, თუმცა პროცესში გარკვეული შემოქმედებითი თავისუფლებებიც იყო გამოყენებული. ერთ-ერთი ასეთი იყო ტომ ბომბადილის ამოღება, რომელიც ჯ.რ.რ. ტოლკინის „ბეჭდების მბრძანებლის“ რომანებში საკვანძო მეორეხარისხოვანი პერსონაჟია. ბომბადილი, იდუმალი პერსონაჟი, ტოლკინის ლიტერატურაში სათანადო ბიოგრაფიას მოკლებულია. მისი ცხოვრების მრავალი ასპექტი უცნობი რჩება. პერსონაჟი სრულყოფილად არ ჯდება არცერთ იმ არსებათა კატეგორიაში, რომელიც ტოლკინმა შექმნა. ის განსხვავდება სხვა ადამიანებისგან, ჯუჯებისგან, ელფებისგან და ჰობიტებისგან, რომლებიც შუახმელეთში ცხოვრობენ. ის მიწის ერთ-ერთი ყველაზე ძლევამოსილი ბინადარია, მისი ძალები მიანიშნებს, რომ ის შესაძლოა ვალარებს ან მაიარებს ეკუთვნოდეს, მაგრამ ეს არასოდეს დასტურდება. ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ის შეიძლება იყოს ადგილის სული, ერთგვარი genius locus. სხვები კი მიიჩნევენ, რომ ის არაფერია და უბრალოდ არ გაუმართლა, რომ შეიქმნა მანამ, სანამ ტოლკინი თავისი სამყაროს ყველა პერსონაჟს დახვეწავდა. ავტორს კი არასოდეს შეუწუხებია თავი, რომ მოგვიანებით სრულყოფილად წარმოეჩინა იგი. ტომ ბომბადილი პირველად ნახსენებია 1934 წლის ლექსში სახელწოდებით „ტომ ბომბადილის თავგადასავლები“ („The Adventures of Tom Bombadil“), რომელიც გამოქვეყნდა The Oxford Magazine-ში იმ პერიოდში, როდესაც ტოლკინი ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო. ლექსში წარმოდგენილია „ბეჭდების მბრძანებლის“ რამდენიმე სხვა პერსონაჟი, მათ შორის გოლდბერი (ბომბადილის მომავალი მეუღლე), მოხუცი ტირიფი (ბოროტი ხე მის ტყეში) და ბაროუ-ვაიტები, რომელთაგანაც ის საბოლოოდ იხსნის ჰობიტებს. ლექსი ბომბადილს აღწერს, როგორც „მხიარულ კაცს“ ძლიერი ხმით, რომელიც ცხოვრობს პატარა ხეობაში, მდინარე უითიუინდლის (Withywindle) მახლობლად. მას სიამოვნებს ხეტიალი და ბუნების სილამაზით აღფრთოვანება. რამდენიმე მხარე ცდილობს მის დაჭერას და ლექსის ბოლოს ის ქორწინდება გოლდბერიზე, მას „მდინარის ქალის ქალიშვილს“ უწოდებს. კიდევ ერთი ლექსი, „ბომბადილი ნავით მოგზაურობს“ („Bombadil Goes Boating“), პერსონაჟს შუახმელეთში ათავსებს და მას მიჰყვება მოგზაურობაში უითიუინდლიდან ბრენდიუაინის მდინარემდე, სადაც ჰობიტები ჰეის-ენდში (Hays-end) ცხოვრობენ. ის მათ „პატარა ხალხს“ უწოდებს, რომლებსაც იქ იცნობს. მოგზაურობის დროს მას მრავალი მდინარის ბინადარი, მათ შორის ფრინველები და წავები, გამოწვევას უცხადებენ, მაგრამ ის მათ ხმით ხიბლავს. რომანებში ბომბადილი პირველად „ბეჭდის საძმოში“ ჩნდება, რათა დაეხმაროს ფროდო ბეგინსს და მის ჰობიტ კომპანიონებს ბეჭდის განადგურების ძიებაში. ის ჩნდება მერისა და პიპინის გადასარჩენად, როდესაც ისინი ძველ ტყეში მოხუცი ტირიფის მიერ არიან ხაფანგში მომწყვდეულნი, ფროდო და სემი კი შველას ითხოვენ. ბომბადილი მათ ათავისუფლებს მოხუცი ტირიფის დაძინებით, შემდეგ კი მასპინძლობს მათ თავის სახლში, რომელიც მოგვიანებით ფროდოს ხუთი ლეგენდარული „საოჯახო სახლიდან“ ერთ-ერთად იქცევა. აქ ჩვენ ასევე ვიგებთ, რომ ერთ ბეჭედს მასზე ძალა არ შესწევს. ჰობიტების გაშვებამდე ის მათ რითმს ასწავლის, რომლის გამოყენებაც შეუძლიათ მის გამოსაძახებლად, თუკი ოდესმე უბედურებაში ჩავარდებიან. სამწუხაროდ, ბომბადილი ამოღებული იქნა პიტერ ჯექსონის ადაპტაციებიდან, ისევე როგორც ძველი ტყე, თავგადასავლები კრიკჰოულოში და ბაროუ-დაუნზები. „ბეჭდის საძმოს“ DVD კომენტარში ჯექსონმა განმარტა, რომ მას და მის თანაავტორებს მიაჩნდათ, რომ პერსონაჟი ნაკლებად უწყობდა ხელს სიუჟეტის წინსვლას და მისი ჩართვა უკვე ისედაც ხანგრძლივ დროს კიდევ უფრო გაზრდიდა. კრისტოფერ ლიმ მეტი ნათელი მოჰფინა ამ არჩევანს და განმარტა, რომ ბომბადილის სცენები ამოღებული იქნა სარუმანის მიერ განდალფის დატყვევებისთვის მეტი დროის შესაქმნელად. იყო თუ არა ეს სწორი გადაწყვეტილება? ლიტერატურის მოყვარულები ალბათ უკმაყოფილონი დარჩნენ, იმის გათვალისწინებით, რომ ბომბადილი ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი პერსონაჟია წიგნების ფურცლებზე. თუმცა, ტოლკინიც უნდა დავადანაშაულოთ იმაში, რომ მან მიანიშნა, თითქოს პერსონაჟი არ იყო არსებითი. გულშემატკივრისთვის მიწერილ ცნობილ საპასუხო წერილში, რომელიც პერსონაჟის საიდუმლოებით იყო დაინტერესებული, მან ბომბადილი აღწერა, როგორც „უბრალოდ გამოგონება“ და „არა მნიშვნელოვანი პიროვნება – ნარატივისთვის“, და დასძინა, რომ „ის წარმოადგენს რაღაცას, რაც ჩემთვის მნიშვნელოვანია, თუმცა ამ გრძნობის ზუსტად გაანალიზება არ შემეძლო“. ჯ.რ.რ. ტოლკინის წერილების კიდევ ერთი ამონარიდი აჩვენებს, რომ ავტორი წიგნებში ბომბადილს იმიტომ ჩართავდა, „რადგან უკვე „გამოგონილი“ მყავდა დამოუკიდებლად“ (The Oxford Magazine-ის მოთხრობებში) და „თავგადასავალი მინდოდა“. ტოლკინმა გამოავლინა, რომ ტომ ბომბადილი თავისი შვილების ჰოლანდიური თოჯინის ხსოვნას მიუძღვნა. საკმაოდ გააზრებულია! პიტერ ჯექსონმა შესაძლოა ტომ ბომბადილი ფილმებში უგულებელყო, მაგრამ მრავალი სხვა ადამიანი აღიარებს მის გენიალურობასა და აუცილებლობას. წიგნების მიღმა, პერსონაჟი პირველად გამოჩნდა 1955-1956 წლების BBC რადიო ადაპტაციაში „ბეჭდების მბრძანებელი“, რომელსაც ახმოვანებდა დიდებული ნორმან შელი. საინტერესოა, რომ ტოლკინი არ იყო აღფრთოვანებული შელის შესრულებით და მას „საშინლად“ აღწერდა. ბომბადილი მოგვიანებით გამოჩნდა 1979 წლის Mind's Eye ჩანაწერებში, 1991 წლის „ბეჭდის საძმოს“ რუსულ ადაპტაციაში, „ხრანიტელი“ (Khraniteli), 1993 წლის ფინურ მინისერიალ „ჰობიტებში“ (Hobitit) და „ბეჭდების მბრძანებელი: ძალაუფლების ბეჭდების“ მე-2 სეზონში, სადაც მას რორი კინერი განასახიერებს. მისი გამოჩენა Prime Video-ს სერიალში ძირითადად აღქმული იქნა, როგორც ნაბიჯი, რათა დაეკმაყოფილებინათ წიგნის ფანები, რომლებიც მის გამოტოვებაზე ჩიოდნენ.