რეჟისორ უილიამ ფრიდკინის გარდაცვალებამ კინოს სამყაროში შოკი გამოიწვია, რადგან ყველა პატივს მიაგებს მის კლასიკურ ნამუშევრებს — „ფრანგულ კავშირს“ და „ეგზორცისტს“. ახლა შესაფერისი დროა, გადავხედოთ მის ერთ-ერთ ყველაზე დაუფასებელ ფილმს, 1977 წლის კლასიკურ სამოქმედო თრილერს „ჯადოქარი“! 1970-იანი წლები ალბათ ბოლო ათწლეული იყო, როდესაც კინოინდუსტრიას ჰყავდა მართლაც ბევრი ავტორი. რეჟისორები, რომლებიც ფილმებს თავიანთი პირობებით, კომპრომისების გარეშე იღებდნენ; არა მხოლოდ ისინი, ვინც მცირე ინდი ხელოვნების ფილმებს ქმნიდნენ, არამედ ისინიც, ვინც მსხვილ პროექტებს ხელმძღვანელობდნენ მსხვილი სტუდიების მხარდაჭერით. ამ ეპოქაში გამოჩნდნენ ისეთი კინემატოგრაფისტები, როგორებიც არიან მარტინ სკორსეზე, ფრენსის ფორდ კოპოლა, სტივენ სპილბერგი, ჯორჯ ლუკასი და ბრაიან დე პალმა, და სწორედ მათ შექმნეს ფილმები, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში შეინარჩუნებდნენ აქტუალობას. ამ სიაში კიდევ ერთი სახელი, რომლის დამატებაც შეიძლება, არის უილიამ ფრიდკინი, რომელმაც ამ პერიოდში ორი მყისიერი კლასიკა და ერთი გაუგებარი შედევრი შექმნა. კლასიკა აშკარაა: სამი წლის განმავლობაში ფრიდკინმა გადაიღო „ფრანგული კავშირი“ და „ეგზორცისტი“, ფილმები, რომლებიც შესაბამისად საუკეთესო პოლიციური ფილმისა და საუკეთესო საშინელებათა ფილმის ტიტულის მთავარი პრეტენდენტები არიან… ამაზე შეგიძლიათ კომენტარებში იდავოთ… „ფრანგულმა კავშირმა“ მოიპოვა ოსკარები საუკეთესო ფილმისა და საუკეთესო რეჟისორისთვის, რამაც ფრიდკინი ბიზნესში ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად კინემატოგრაფისტად აქცია. „ეგზორცისტი“ ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი გახდა და ორი ოსკარიც მოიპოვა, რის შემდეგაც ფრიდკინი ღმერთად იქცა… ყოველ შემთხვევაში, საკუთარ გონებაში მაინც. ორ ასეთი პატივცემულ და წარმატებულ ფილმს ნებისმიერი რეჟისორისთვის დაუმარცხებლობის შეგრძნება შეეძლო შეექმნა, და ფრიდკინი იყო ადამიანი, რომელიც, მისივე აღიარებით, საკუთარ პიარს უჯერებდა. როდესაც ამ ორ ფილმს უნდა მოჰყოლოდა გაგრძელება, ფრიდკინმა საბოლოოდ „ჯადოქარი“ აირჩია — შედარებით დაბალბიუჯეტიანი სუსპენსის ჟანრის ფილმი, რომელიც, მისი აზრით, ადვილი იქნებოდა უფრო დიდ პროექტში ჩართვამდე გადაეღო. მაგრამ ბედს ფრიდკინისთვის სრულიად განსხვავებული გეგმა ჰქონდა, რამაც მისი დაბალბიუჯეტიანი ფილმი ძვირადღირებულ და დამქანცველ საქმედ აქცია. მოემზადეთ, რადგან წინ ძალიან რთული გზა გველის; მაგრად მოეჭიდეთ და გაიგეთ, რა ჯანდაბა მოუვიდა ამ ფილმს! „ჯადოქარი“ ეფუძნებოდა ფრანგი ავტორის, ჟორჟ არნოს 1950 წლის რომანს „შიშის ფასი“, რომელიც მოგვიანებით, 1952 წელს, ლეგენდარულმა რეჟისორმა ანრი-ჟორჟ კლუზომ ამავე სახელწოდების ფილმად აქცია. ორივე მოგვითხრობს ოთხი სასოწარკვეთილი მამაკაცის ამბავს, რომლებსაც დაევალათ სატვირთო მანქანებით არასტაბილური ფეთქებადი ნივთიერებების გადატანა სახიფათო რელიეფზე, რათა დახმარებოდნენ ნავთობის საბადოს ხანძრის ჩაქრობას. ერთი არასწორი მოსახვევი, ერთი დიდი რყევა, ნიტროგლიცერინი ზედმეტად ირყევა, ბუმი – ყველა მკვდარია. ფრიდკინი როგორც წიგნის, ისე ფილმის მოყვარული იყო და აპირებდა კლუზოსეულ ვერსიაზე ბევრად უფრო მკაცრი ვერსიის გადაღებას, ფილმის, რომელიც თითქმის ისეთივე ცინიკური იქნებოდა, როგორიც თავად იყო. ფრიდკინი ყოველთვის ამტკიცებდა, რომ ეს ფილმის რიმეიკი კი არა, უბრალოდ წიგნის კიდევ ერთი ადაპტაციაა, მაგრამ მან მაინც მიმართა კლუზოს, რათა განახლებისთვის მისი კურთხევა მიეღო, რაც დაშვებული იქნა. ფრიდკინი თავდაპირველად აპირებდა, რომ მისი ვერსია შედარებით მცირე ფილმი ყოფილიყო, გვერდითი პროექტი, რომლის იაფად და სწრაფად გადაღებაც შეეძლო, სანამ ლეგენდარული ბერმუდის სამკუთხედის შესახებ, „ეშმაკის სამკუთხედის“ სახელწოდებით სამეცნიერო ფანტასტიკის ეპოსს დაიწყებდა. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ ეს გეგმა არ განხორციელდა და „ეშმაკის სამკუთხედი“ არასოდეს შექმნილა – ძირითადად იმიტომ, რომ სტივენ სპილბერგმა გადაიღო „მესამე სახის ახლო კონტაქტები“, რომელიც, სავარაუდოდ, ბევრ მსგავს კონცეფციას შეიცავდა. მას შემდეგ, რაც „ველური ბანდის“ სცენარისტ უოლონ გრინთან ერთად ოთხი თვე დახარჯა „შიშის ფასის“ სცენარზე მუშაობას, ფრიდკინი მზად იყო გადაეღო ფილმი, რომელიც, მისი აზრით, მისი მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდებოდა, ის დიდი ნამუშევარი, რომლითაც მას ხალხი დაიმახსოვრებდა. დომინიკის რესპუბლიკაში გამგზავრების შემდეგ, სადაც ამინდი და პირობები სრულიად არაპროგნოზირებადი აღმოჩნდა, ფრიდკინის 2.5 მილიონიანი ფილმის ბიუჯეტი საბოლოოდ 12 მილიონამდე გაიზარდა, სანამ საბოლოოდ დაახლოებით 22 მილიონ დოლარს არ შეადგენდა – ზედმეტია იმის თქმა, რომ ეს ძალიან ძვირი პროექტი იყო 1976 წელს, უფრო მეტიც, ვიდრე მისმა კოლეგამ სტივენ სპილბერგმა საბოლოოდ დახარჯა „მესამე სახის ახლო კონტაქტებზე“. სინამდვილეში, ბიუჯეტი იმდენად გაიზარდა, რომ მის კოპროდუსირებას ორი სტუდია დასჭირდა: იუნივერსალი და პარამაუნტი. ფრიდკინს სურდა „შიშის ფასი“ რამდენიმე ძირითადი ასპექტით საკუთარ ნამუშევრად ექცია; ყველაზე დრამატული ცვლილება ოთხ მთავარ პერსონაჟს შეეხო, რომლებიც კლუზოს ფილმში ღირსეულ მამაკაცებად იყვნენ წარმოჩენილნი, მაგრამ ფრიდკინს სურდა ისინი უაღრესად ნაკლოვანი, მორალურად გარყვნილი ინდივიდები გაეხადა – ერთი პერსონაჟი ჩვენს პროტაგონისტს პირდაპირ „ნამდვილ ნაგავს“ უწოდებს. საშიში ნიტროს გადატანა გამოსყიდვის მოგზაურობა იქნებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ფილმის პირველივე აქტიდან ვხედავთ, რომ ისინი მკვლელები და ქურდები არიან. მაშინაც და ახლაც, ფრიდკინს არასოდეს აინტერესებდა ტრადიციული კინოგმირები. გარდა ამისა, მან „ჯადოქარი“ განიხილა, როგორც მეტაფორა მთელი სამყაროსთვის, რომელშიც უცნობებმა, რომლებსაც ერთმანეთი არ მოსწონთ, უნდა იპოვონ თანამშრომლობის გზა; წინააღმდეგ შემთხვევაში, ყველაფერი აფეთქდება. უდავოდ, მარადიული თემა. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება, ცხადია, სათაური იქნებოდა. როგორც ჩანს, ერთ-ერთი სამუშაო სათაური იყო „Ballbreaker“, ხოლო მეორე, შესაფერასად, „Dynamite“. მაგრამ სამხრეთში კვლევისას...