ვესტერნის შედევრები: ფილმები, რომლებმაც ჟანრი შეცვალეს

ვესტერნის ჟანრი მუდმივად ვითარდება და ახალი თაობის კინემატოგრაფისტები მასში საკუთარ, თამამ ხედვას ნერგავენ, რითაც „ძველი ველური დასავლეთის“ ისტორიები ახლებურად ცოცხლდება. მიუხედავად იმისა, რომ ის მკაფიოდ ამერიკულ ჟანრად ითვლება, ვესტერნმა უდავოდ მიიზიდა ხელოვანები მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან, რათა დაფიქრებულიყვნენ იმაზე, თუ რა ხდის „ველურ დასავლეთს“ ასეთ რთულ, სასტიკ თუ მითიურ ადგილად. შესაბამისად, ჩვენ შევადგინეთ იმ ვესტერნების სია, რომლებიც კინემატოგრაფიის ოსტატობის ნიმუშებად უნდა ჩაითვალოს – იქნება ეს მათი უნიკალური სტილის, გამორჩეული შესრულების თუ საერთო მემკვიდრეობის გამო. რა თქმა უნდა, ათობით სხვა ფილმიც შეიძლებოდა მოხვედრილიყო ამ სიაში, ასე რომ, ნუ გაბრაზდებით, თუ თქვენი საყვარელი „ცხენის ოპერა“ ამჯერად გვერდზე დარჩა. ჩვენ სრულად ვაღიარებთ, რომ ამ ფილმების უმეტესობა სხვა ბრწყინვალე ნამუშევრებითაც შეიძლება ჩანაცვლდეს, მაგრამ ეს ის ფილმებია, რომლებიც ყველაზე დასამახსოვრებელი აღმოჩნდა კინემატოგრაფიული პერსპექტივიდან. ასე რომ, ზედმეტი შესავლის გარეშე, წარმოგიდგენთ ვესტერნის ტრიუმფებს, რომლებიც კინემატოგრაფიაში შეტანილი წვლილის გამო ხელახლა ნახვის ღირსია. სერჯიო ლეონეს ცნობილი „დოლარების ტრილოგიის“ რომელ ნაწილსაც არ უნდა მოვაქციოთ ყურადღება, „სპაგეტი ვესტერნების“ იტალიელმა რეჟისორმა კლინტ ისტვუდთან თანამშრომლობით ამ ქვეკატეგორია ახალ სიმაღლეებზე აიყვანა. თუმცა, ჩვენ აქ შევარჩიეთ ფილმი „ერთი მუჭა დოლარისთვის“ (A Fistful of Dollars) მისი მკაფიო სიუჟეტის, ლაკონური სცენარისა და ქრონომეტრაჟის, ასევე დროის, სივრცის, კამერისა და მოქმედების ოსტატური გამოყენების გამო. ეს იყო ფილმი, რომელმაც ისტვუდი საერთაშორისო ვარსკვლავად აქცია და ჩვენ სრულად გვესმის, რატომ. ისტვუდის წვლილი ამ ნამუშევარში, კერძოდ, მისი არჩევანი, რომ „უცნობი მამაკაცის“ („The Man With No Name“) როლში საკმაოდ იშვიათად ელაპარაკა, გადამწყვეტი აღმოჩნდა შემდგომი ნაწილების წარმატებისთვის. ამაზე მეტიც, მან ახალი სტანდარტი დაამკვიდრა ყველა „ხისტი ბიჭის“ მსროლელისთვის, ვინც მის შემდეგ გამოჩნდა. ლეონე ნამდვილად შესანიშნავი კინემატოგრაფისტი იყო, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი მისი შემდგომი ნამუშევარი შეიძლება გარკვეულწილად გაწელილად ჩაითვალოს, „ერთი მუჭა დოლარისთვის“ არის დახვეწილი ფილმი, რომელიც ზუსტად იმდენ ხანს გრძელდება, რამდენიც საჭიროა – ექსტრემალური ახლო კადრებითურთ. სკოტ კუპერი შეიძლება არ იყოს პირველი კინემატოგრაფისტი, რომელიც გახსენდებათ, როდესაც სიტყვა „ვესტერნს“ გაიგონებთ, მაგრამ „მტრები“ (Hostiles) წარმოუდგენელი ფილმია, რომელიც მაყურებელს გაგების არაკომფორტულ დონემდე მიჰყავს. როდესაც კრისტიან ბეილის გმირს, კაპიტან ჯოზეფ ბლოკერს, ევალება მისი მოსისხლე მტრის, ბელად ყვითელი ქორის (უეს სტუდი), მონტანაში მის ახალ სახლში მიცილება, ორი მამაკაცი ერთმანეთის გაგებას სწავლობს. გულშემძვრელი ძალადობისა და სივრცის შთაგონებული გამოყენებით, რომელიც პერსონაჟებს ერთმანეთის მისაღებად დროს აძლევს, „მტრები“ ნამდვილი ტრიუმფია. რა თქმა უნდა, ის ფაქტიც ეხმარება, რომ ისეთი ნიჭიერი მსახიობები, როგორებიც ბეილი და სტუდი არიან, ფილმის მთავარ აქცენტს წარმოადგენენ. მათ ესმით მასალის სიმძიმე, და კუპერის რეჟისურა, როდესაც ისინი მოძულე მტრებიდან გაურკვეველ მოკავშირეებად იქცევიან, აღფრთოვანებას იმსახურებს. ცოტა ვესტერნს შეუძლია ამ ისტორიის ასეთი გულწრფელობითა და მიზანდასახულობით მოყოლა, რაც ამტკიცებს, რომ ორივე მამაკაცი შეიძლება იყოს მოძალადე დამნაშავე, რომელსაც პატიება სჭირდება. ვესტერნი, რომელმაც ჟანრი B-კატეგორიის ფილმებიდან A-კატეგორიის მოქმედებით ნამუშევრად აქცია – ჯონ ფორდმა ნამდვილად ხელახლა გამოიგონა ვესტერნი ფილმით „დილის ეტლი“ (Stagecoach). ამ ფილმმა არა მხოლოდ ხელი შეუწყო ჯონ უეინის კარიერის დაწყებას, არამედ ჰოლივუდსა და აუდიტორიასაც დაუმტკიცა, რომ ვესტერნში უფრო მეტი იყო, ვიდრე უბრალოდ სროლები და მელოდრამატული დრამა. პირდაპირი ამბავი გასაგები პერსონაჟებითა და მკაფიო პრობლემით, „დილის ეტლი“ ყველა ასპექტში გამორჩეულია. დაძაბულობისა და სუსპენსის ოსტატური გამოყენება სიუჟეტს წინ უძღვება, და რადგან აპაჩები მხიარული ბანდის კვალზე არიან, ფორდი უამრავ ემოციურ დაძაბულობასაც ქმნის. შესანიშნავი პერსონაჟების შესრულებითა და ძლიერი ქალი მთავარი გმირით, კლერ ტრევორის სახით, „დილის ეტლი“ არის განსაცვიფრებელი ფილმი, რომელიც მაყურებელს ყველაფერს აძლევს, რასაც ითხოვდა. გასაკვირი არ არის, რომ ის დიდი ხანია კლასიკად ითვლება. ჯონ ფორდის კიდევ ერთი ფილმი, რომელმაც ჟანრი ახალ დონეზე აიყვანა, „ადამიანი, რომელმაც ლიბერთი ვალანსი მოკლა“ (The Man Who Shot Liberty Valance), ერთი შეხედვით, სტანდარტულ ვესტერნს ჰგავს, რომელიც მის წამყვან ვარსკვლავებს, ჯონ უეინსა და ჯეიმს სტიუარტს იყენებს, მაგრამ ის გაცილებით მეტია. სტიუარტის გმირი, რენს სტოდარდი, ნაკლებად სავარაუდო გმირია, რომელიც უეინის ტომ დონიფანის მიერ გაღებული მსხვერპლის წყალობით ცხოვრობს იმ ცხოვრებით, რაზეც ყოველთვის ოცნებობდა. დასავლეთის ძლიერ მამაკაცებზე აგებული კონცეფციის კიდევ უფრო განვითარებით, ფილმი საკმაოდ გენიალურად ეთამაშება იმ მითებს, რომლებიც ამ ჟანრს ქმნის. გადაღებული შავ-თეთრ ფერში ეპოქაში, როდესაც ფერი უკვე ნორმა იყო, ფორდი აღძრავს კლასიკური ვესტერნების ძალას, რომლებმაც მისი კარიერა დაიწყეს, მოუთხრობს რა დასავლეთის დასასრულის ამბავს, რითაც ასრულებს იმას, რაც „დილის ეტლით“ დაიწყო. ეს ბრწყინვალე ნამუშევარია, და ის დიდწილად სტიუარტისა და უეინის ოსტატური მუშაობის წყალობით მუშაობს. სამწუხაროა, რომ მათ ბევრი ვესტერნი ერთად არ გადაუღიათ. ჯეიმს სტიუარტის კიდევ ერთი კლასიკა, „ვინჩესტერი '73“ (Winchester '73) იყო პირველი ფილმი, რომელიც მან რეჟისორ ენტონი მენთან ერთად გადაიღო, რითაც დაიწყო თანამშრომლობა, რომელიც უეინისა და ფორდის დუეტს გაუწევდა კონკურენციას. სტიუარტის გმირის, ლინ მაკადამის თავგადასავლების მიხედვით, ფილმი იწყება იმით, რომ მისი პერსონაჟი სასროლ შეჯიბრში თავის მოსისხლე მტერთან იმარჯვებს და სათაურში ნახსენებ იარაღს იგებს, მაგრამ „ვინჩესტერი“ მალევე ეპარება. აქ მენი გაბედავს მიჰყვეს იარაღს და არა ადამიანს, რითაც ფილმი თითქმის...