ტიმ გრიერსონის მიერ ამერიკული კინოს ტიტანი, ფრედერიკ ვაიზმანი, რომლის უნიკალურმა მიდგომამ დაკვირვებითი დოკუმენტური ფილმებისადმი ახალგაზრდა კინორეჟისორთა თაობები შთააგონა, ორშაბათს გარდაიცვალა. ის 96 წლის იყო. ვაიზმანის ოჯახმა კინორეჟისორის გარდაცვალება მისი სადისტრიბუციო კომპანია Zipporah Films-ის მეშვეობით დაადასტურა. 1967 წელს გადაღებული მისი პირველი ფილმით „ტიტიკატ ფოლიზი“ („Titicut Follies“) დაწყებული, რეჟისორმა არამხატვრული კინოსადმი სპეციფიკური მიდგომა შეიმუშავა: ის თავს არიდებდა „მოლაპარაკე თავების“ ინტერვიუებს, განმარტებით ტიტრებსა და მუსიკალურ გაფორმებას, ამის ნაცვლად მაყურებელს უნიკალურ სამყაროებში ჩაძირავდა, რომლებიც მის კამერის წინ ვითარდებოდა. ვაიზმანს აინტერესებდა, როგორ მუშაობს სისტემები — იქნებოდა ეს ფსიქიატრიული დაწესებულებები, მერიები, მუზეუმები, სავარჯიშო დარბაზები, საბალეტო დასები, საშუალო სკოლები, სასაკლაოები, კაბარეები თუ „მედისონ სკვერ გარდენი“. ამ გარემოში საკუთარი თავის უხილავობით, ის ყოველდღიურობას მინიმალური ჩარევით იღებდა, რაც ცხოვრების დეტალებს ყოველგვარი ხელოვნურობის გარეშე შლიდა. შედეგი იყო ფილმები, რომლებიც ყოვლისმომცველი ჩანდა, თუმცა ადვილად არ ექვემდებარებოდა კატეგორიზაციას. „მართლაც ვფიქრობ, თუ ფილმის შეჯამება 25 სიტყვაში ან ნაკლებში შემეძლება, არც უნდა გადავიღო ის,“ – თქვა მან 2018 წელს. 1930 წლის ახალი წლის დღეს დაბადებული ვაიზმანი მასაჩუსეტსში გაიზარდა, იელის უნივერსიტეტში სამართლის ხარისხი მიიღო, შემდეგ კი 1954 წელს ჯარში გაიწვიეს. 1956 წლის შემოდგომაზე მისი სამხედრო სამსახური დასრულდა და ის ორი წლით პარიზში გაემგზავრა. სწორედ იქ სცადა მან პირველად თავი კინემატოგრაფიაში. „ბევრი ფილმი გადავიღე 8მმ-იან კამერით,“ – იხსენებდა ის 2016 წელს. „მაგრამ უბრალოდ ვერთობოდი – ვიღებდი ჩემს მეუღლეს საყიდლებზე, ან ბაზრის ქუჩებს, იმ ჩვეულებრივ რაღაცებს, რასაც ყველა აკეთებს, როდესაც თავის პირველ კინოკამერას ეთამაშება... არაფერი არასდროს უნახავს დღის სინათლე. წლებია არც შემიხედავს – არც კი ვიცი სად არის. არასდროს დამონტაჟებულა ან მსგავსი არაფერი. გასართობად შევხედეთ და მორჩა.“ როდესაც ვაიზმანი შტატებში დაბრუნდა, ბოსტონში სამართალს ასწავლიდა. მას სძულდა ეს სამსახური, მაგრამ სისხლის სამართლის კურსის ფარგლებში, თავისი სტუდენტები ბრიჯუოტერის სახელმწიფო საავადმყოფოში წაიყვანა, სადაც დააკვირდა, თუ რა ცუდად ეპყრობოდნენ ფსიქიკურად დაავადებულ პატიმრებს. საავადმყოფოში გადაღების ნებართვის მიღების შემდეგ, მან დაახლოებით ერთი თვე დაუთმო პატიმრებისა და პერსონალის გადაღებას, ასახავდა ჯოჯოხეთურ პირობებს – იძულებითი სიშიშვლისა და დამამცირებელი ნიჭიერების შოუების ჩათვლით – მშვიდი, მკაფიო განცალკევებით, რამაც კადრები კიდევ უფრო შემზარავი გახადა. ვაიზმანი იბრძოდა სამართლებრივ ბრძოლებში, რომლებიც ცდილობდნენ „ტიტიკატ ფოლიზის“ შეჩერებას მისი მიერ გამოვლენილი უხეში სიმართლის გამო, მაგრამ ფილმი რჩება ციხის ცხოვრების ერთ-ერთ ყველაზე შოკისმომგვრელ პორტრეტად. მან ასევე დაადგინა ის მინიმალისტური მიდგომა, რომელსაც ვაიზმანი მომდევნო თითქმის 60 წლის განმავლობაში მისდევდა. „მომწონდა ამ სტილში მუშაობა,“ – განმარტა მან 2016 წლის პროფილში. „მეჩვენებოდა, რომ ეს იყო შესაბამისი სტილი გამოსაყენებლად, როდესაც ვცდილობდი გადამეღო ფილმები რეალურ სიტუაციებზე, სადაც ხალხს არ ვთხოვდი, რაიმე განსაკუთრებული გაეკეთებინათ ჩემთვის. და ხელის ჩამწერი მოწყობილობის, ხელის კამერისა და ყოველგვარი ხელოვნური განათების გარეშე მუშაობა ამას უწყობს ხელს. იდეა ყოველთვის ის იყო, რომ რაც შეიძლება მეტი განსხვავებული ასპექტი აღმებეჭდა ფირზე, რაც მსოფლიოში ხდება.“ მთელი დარჩენილი ცხოვრება ვაიზმანი თითქმის ყოველწლიურად იღებდა ახალ დოკუმენტურ ფილმს, რომელთა სათაურებიც, თავიანთი სიმარტივით, ასახავდა მათ თემატიკას: „საშუალო სკოლა“ („High School“), „კანონი და წესრიგი“ („Law and Order“), „საავადმყოფო“ („Hospital“), „ძირითადი წვრთნა“ („Basic Training“). ცენტრალური ფიგურის რეგულარულად თავიდან არიდებით, მისი ფილმები ცდილობდა გაეგო იმ ადგილების შიდა მუშაობა, სადაც ის იღებდა. „იმდენი ფილმი მქონდა ნანახი, რომლებიც ერთ მომხიბვლელ ინდივიდს მიჰყვებოდა, იქნებოდა ეს კინოვარსკვლავი თუ როკ-ვარსკვლავი, რომ ვიფიქრე, უფრო საინტერესო იქნებოდა ისეთი ფილმის გადაღება, სადაც ადგილი იქნებოდა ვარსკვლავი,“ – თქვა მან ერთხელ. „არსებითად, რასაც მას შემდეგ ვაკეთებ, არის ბუნებრივი ისტორიის ფორმა. ვცდილობ შევხედო რა ხდება, რათა აღმოვაჩინო რა სახის ძალაუფლებრივი ურთიერთობები არსებობს და რა განსხვავებებია იდეოლოგიასა და პრაქტიკას შორის იმის მიხედვით, თუ როგორ ექცევიან ადამიანებს. ფილმებს გამაერთიანებელი თემაა ადამიანების დამოკიდებულება ხელისუფლებასთან.“ ის ყოველ ახალ სივრცეში წინასწარი წარმოდგენების გარეშე შედიოდა, კამერას მიმართავდა იმისკენ, რაც მის ინტერესს იწვევდა და ელოდა, თუ რა განვითარდებოდა. მის ფილმებს იშვიათად ჰქონდა მოწესრიგებული ნარატივები – რაც დოკუმენტური ფილმების კიდევ ერთი კონვენცია იყო, რომელიც მას არ მოსწონდა – და, ამის ნაცვლად, იწვევდა იმის განცდას, თუ როგორი იყო, მაგალითად, დროის გატარება ცენტრალურ პარკში ან ლონდონის ეროვნულ გალერეაში.