გარდაიცვალა ცნობილი დოკუმენტალისტი ფრედერიკ ვაიზმანი

ფრედერიკ ვაიზმანი გარდაიცვალა. ცნობილი დოკუმენტალისტი, რომელიც ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში კორუმპირებული ინსტიტუტების ხლართებში მოქცეულ ადამიანებს ასახავდა, 96 წლის ასაკში მშვიდად აღესრულა, განაცხადა დღეს მისმა ოჯახმა. „თითქმის ექვსი ათწლეულის განმავლობაში, ფრედერიკ ვაიზმანმა შექმნა უპრეცედენტო ნამუშევრების კრებული, თანამედროვე სოციალური ინსტიტუციებისა და ჩვეულებრივი ადამიანური გამოცდილების ფართომასშტაბიანი კინემატოგრაფიული ჩანაწერი, ძირითადად შეერთებულ შტატებსა და საფრანგეთში“, – ნათქვამია ვაიზმანის საპროდიუსერო კომპანია Zipporah Films-ის განცხადებაში. „მისი ფილმები – „ტიტიკუტის სიგიჟეები“ (Titicut Follies, 1967) დაწყებული, მის უახლეს ნამუშევრამდე, „კერძები-სიამოვნებანი – ლე ტრუაგრუ“ (Menus-Plaisirs – Les Troisgros, 2023) – აღიარებულია მათი სირთულით, ნარატიული ძალით და ჰუმანისტური ხედვით. მან 45-ვე ფილმი Zipporah Films, Inc.-ის ეგიდით გადაიღო და რეჟისორობა გაუწია.“ ფრედერიკ ვაიზმანი 1930 წლის ახალი წლის დღეს დაიბადა ბოსტონში, მასაჩუსეტსის შტატში. ის იყო იაკობ ვაიზმანის, ადვოკატის, რომელიც ეხმარებოდა ებრაელებს ნაციზმით მოცული ევროპის ქვეყნებიდან გაქცევაში, და დამწყები მსახიობის, გერტრუდის შვილი. თავდაპირველად მამის კვალდაკვალ, ვაიზმანი სწავლობდა უილიამსის კოლეჯსა და იელის სამართლის სკოლაში, რომელიც 1954 წელს დაამთავრა, რის შემდეგაც ჯარში გაიწვიეს. შეერთებულ შტატებში დაბრუნების შემდეგ, მან დაიწყო სამართლის სწავლება ბოსტონის უნივერსიტეტის სამართლისა და მედიცინის ინსტიტუტში. სწორედ მაშინ გამოვლინდა დედის გავლენა, როდესაც ვაიზმანმა სასამართლო დარბაზიდან და საკლასო ოთახიდან პირველი ნაბიჯები გადადგა შირლი კლარკის „ცივი სამყაროს“ (The Cool World) პროდიუსერად, მხატვრული დრამისა, რომელშიც ჰარლემის რეალური ბავშვები და ბანდის წევრები მონაწილეობდნენ. ამას მოჰყვა მისი პირველი დოკუმენტური ფილმი, „ტიტიკუტის სიგიჟეები“ (Titicut Follies), 1967 წელს. 29 დღის განმავლობაში გადაღებული მასაჩუსეტსის ბრიჯუოტერის შტატის კრიმინალურად შეშლილთა საავადმყოფოში, ვაიზმანის კამერა აკვირდებოდა პერსონალის მიერ პაციენტების შეურაცხყოფასა და დამცირებას, რომლებიც არაადამიანურ პირობებში ცხოვრობდნენ. ფილმმა შოკში ჩააგდო მასაჩუსეტსის მთავრობა, რომელმაც ვაიზმანი დაადანაშაულა „ზეპირი კონტრაქტის“ დარღვევაში, რომელიც სახელმწიფოს ფილმის საბოლოო ვერსიის უფლებას აძლევდა, და პაციენტების კონფიდენციალურობისა და ღირსების შელახვაში. შედეგად, ფილმი საჯარო ჩვენებებიდან 1991 წლამდე აკრძალული იყო. „ტიტიკუტის სიგიჟეებმა“ დაამკვიდრა სტანდარტი, თუ როგორ შექმნიდა ვაიზმანი თავის „რეალობის ფიქციებს“, როგორც თავად უწოდებდა მათ, მომდევნო 60 წლის განმავლობაში. თანამედროვეებისგან განსხვავებით, ვაიზმანის ფილმები თავისუფალი იყო ნარაციისგან, დიეგეტური მუსიკისგან, ეკრანზე გამოსახული ტექსტისგან ან მოლაპარაკე თავების ინტერვიუებისგან. 1968 წლის „უმაღლეს სკოლაში“ (High School), ვაიზმანმა კვლავ დაახლოებით ერთი თვე გაატარა „ფარულად“, აკვირდებოდა, მაგრამ პირდაპირ არასოდეს აკეთებდა კომენტარს, თუ როგორ ურთიერთობდნენ ინსტიტუტის შიგნით მყოფნი. კამერით დაფიქსირებული მოქმედება იქნებოდა ამბავი, მაგრამ ვაიზმანმა სწრაფად გააცნობიერა, რომ მისი სტილის გასაღები მონტაჟში იყო, სადაც მას შეეძლო მომენტების შეპირისპირება დრამატული და კომედიური ეფექტისთვის. ის არასოდეს ჩანს ფილმში, მაგრამ, როგორც მან The A.V. Club-ს 2015 წელს განუცხადა, „მე ყველგან ვარ ფილმში, რადგან ყველა არჩევანს მე ვაკეთებ, რაც მასში შედის.“ „ეს არის იღბლისა და კარგი განსჯის კომბინაცია სხვადასხვა პროპორციით სხვადასხვა დროს. და შემდეგ იმის ცოდნა, თუ როგორ გამოიყენო ეს, რაც შენი ზოგადი გამოცდილების ფუნქციაა. ამდენი ფილმის, განსაკუთრებით კი დროის, კინოსთან საერთო არაფერი აქვს“, – განაგრძო ვაიზმანმა. „ეს დაკავშირებულია საკუთარი თავის მოტყუებასთან, რომ გჯეროდეს, თითქოს გესმის, რასაც ხედავ და ისმენ ჩქარ მოძრაობებში... ამიტომ უნდა დავარწმუნო საკუთარი თავი, სწორად თუ არასწორად, რომ მესმის არა მხოლოდ ერთი სცენა, არამედ ყველა სცენა, რათა განვსაჯო, არის თუ არა ის ჩემთვის სასარგებლო და როგორ მინდა მისი მონტაჟი და რა კავშირი აქვს მას ჩემს მიერ შერჩეულ სხვა სცენებთან.“ PBS-ისა და სხვადასხვა გრანტების, მათ შორის გუგენჰაიმისა და მაკარტურის სტიპენდიის მხარდაჭერით, ვაიზმანი აგრძელებდა ფილმების შექმნას ბიუროკრატიული და ინსტიტუციური ხარვეზების შესახებ, რომლებიც, ერთი შეხედვით, ადამიანების დასახმარებლად არის შექმნილი. მისი 1975 წლის დოკუმენტური ფილმი „კეთილდღეობა“ (Welfare) ასახავდა სოციალური კეთილდღეობის სისტემის რეალობას, რომელიც ადამიანებს სისიფოსეულ ბრძოლაში ატყვევებს, რათა მიიღონ მთავრობის დახმარების მინიმალური ოდენობა. მაგრამ მისი უსაზღვრო ცნობისმოყვარეობა არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ სამთავრობო ხარვეზებით. მისი 1981 წლის ფილმი „მოდელი“ (Model) გვიჩვენებს ნიუ-იორკის სამოდელო სააგენტოს, Zoli-ს შიდა მუშაობას; 1995 წელს მან გადაიღო „ბალეტი“ ამერიკული ბალეტის თეატრის შესახებ. მან ასევე გადაიღო რამდენიმე მოკლემეტრაჟიანი ფილმი, მათ შორის 2022 წლის „წყვილი“ (A Couple), რომელიც მან ცოლის, ზიფორას 65-წლიანი ქორწინების შემდეგ მალევე გადაიღო. ის აგრძელებდა ფილმების შექმნას 21-ე საუკუნეშიც, აწარმოებდა აღიარებულ დოკუმენტურ ფილმებს, მათ შორის „ჯექსონ ჰაითსში“ (In Jackson Heights) და „მერია“ (City Hall), სანამ ოფიციალურად 2025 წლის შემდეგ არ გავიდა პენსიაზე. მას დარჩა ორი ვაჟი ზიფორასთან, დევიდი და ერიკი, და სამი შვილიშვილი. © 2026 Paste Media Group. ყველა უფლება დაცულია.