„მეფის დაბრუნება“: ტრილოგიის ტრიუმფალური გვირგვინი

იმის კამათი, თუ რომელი „ბეჭდების მბრძანებლის“ ფილმია საუკეთესო, შესაძლოა — როგორც ბორომირი იტყოდა — სისულელედ მოგეჩვენოთ. მაგრამ ჩემთვის „მეფის დაბრუნება“ არავის წინაშე არ ქედს იხრის. თუ „ბეჭდის საძმო“ ამბის დასაწყისი იყო, ხოლო „ორი კოშკი“ – პირქუში შუა თავი, „მეფის დაბრუნება“ ტრიუმფალური გამარჯვების წრეა. ეს არის უმაღლესი კათარზისისა და კმაყოფილების ფილმი, „იზენგარდული“ მასშტაბის ჯილდოებისა და შედეგების კონვეიერი, სადაც პერსონაჟთა ხაზები და სიუჟეტური კვანძები საბოლოოდ იხსნება, ზოგჯერ მისი ეპიკური მოყოლის დაწყებიდან რამდენიმე საათის შემდეგაც კი. ეს ის მომენტია, სადაც არაგორნი საბოლოოდ იღებს თავის მემკვიდრეობას და ხელში იღებს ანდურილის ხმალს, რომელიც ნარსილის ნამსხვრევებისგან ხელახლა იქნა გამოჭედილი. ეს ის მომენტია, სადაც მეფე თეოდენი საბოლოოდ აღადგენს როჰანის დიდებას, სადაც ადამიანთა რასა კვლავ აღმოაჩენს თავის სიმამაცეს. ეს ის მომენტია, სადაც გოლუმი საბოლოოდ, მცირე ხნით, უკან იბრუნებს თავის „საუნჯეს“. და, რა თქმა უნდა, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ეს ის მომენტია, სადაც ქვესტი სრულდება, სადაც ბეჭედი საბოლოოდ ნადგურდება ბედისწერის მთის ცეცხლში, და საურონი, შუახმელეთის თავისუფალი ხალხების მტერი, საბოლოოდ მარცხდება. ერთი ფილმისთვის არც ისე ცუდია. „მეფის დაბრუნება“ იმდენად სავსეა ბრწყინვალე სცენებით, როგორც ჯუჯა დურინის დღესასწაულზე. ყოველივე ამის განხორციელება და უმაღლესი ხარისხის (ხელახლა) საყურებელი ფილმის შექმნა, რეჟისორ პიტერ ჯექსონის მონუმენტური მიღწევაა. ტრილოგიებისთვის დასასრულის წარმატებით მიღწევა წარმოუდგენლად რთულია, განსაკუთრებით ასეთი გიგანტური და რუკის გამწელავი მასშტაბის დროს, თანაც ისეთი ტექნოლოგიების გამოყენებით, როგორიც Wētā-მ გამოიყენა. ჟურნალ Empire-ის ფილმისთვის მიცემული ხუთვარსკვლავიანი რეცენზია იმ დროს აღნიშნავდა ჩვეულებრივ ხაფანგებს, რომელთა დაძლევაც რეჟისორს მოუწია: „ჯექსონმა შეინარჩუნა სერიის იმპულსი ტრადიციულად „რთული“ შუა ნაწილისა და „სუსტი“ ფინალის მიუხედავად, და გადმოსცა ისეთი კულმინაცია, რომელიც უფრო დახვეწილი და ზემოქმედების მომხდენია, ვიდრე ის, რაც ტოლკინმა ნაბეჭდ გვერდებზე შექმნა.“ ის, რომ მან ყველაფერი ასე დახვეწილად, ოსტატურად და გასართობად დაასრულა, სასწაულია. ყველა, ვინც ამტკიცებს, რომ „ბეჭდის საძმო“ უკეთესი ფილმია, თითქოს ავიწყდება, რომ „მეფის დაბრუნება“ გაცილებით მეტი საკულტო მომენტითაა დატვირთული, ვიდრე ტრილოგიის ნებისმიერი სხვა ნაწილი. (დიახ! მე ეს ვთქვი!) მიუხედავად იმისა, რომ წინა ფილმებშიც არის ბრწყინვალე სცენები — მორიას მაღაროები, ჰელმის ხევის ბრძოლა — „მეფის დაბრუნება“ გაცილებით მეტით არის სავსე, ვიდრე ჯუჯა დურინის დღესასწაულზე. ეს არის ახლა უკვე ლეგენდარული სცენები, რომლებიც მხოლოდ მეხსიერებით ან მემებით გახსოვთ, სცენები, რომლებიც მხოლოდ დიალოგითაც კი შეიძლება გაიხსენოთ: „შუქურები აინთო!“ „ვერ წამოგიღებ... მაგრამ შემიძლია წამოგიყვანო!“ „მე არ ვარ კაცი!“ „ფროდოსთვის!“ „ჩემო მეგობრებო... თქვენ არავის წინაშე ქედს არ იხრით!“ თითოეული ეს ფრაზა საკმარისია იმისთვის, რომ სიხარულით მუშტები ჰაერში იქნიოთ და ერუ ილუვატარს მადლობა გადაუხადოთ, რომ ცოცხალი ხართ. შუქურების ანთება, კერძოდ, ტრილოგიის ერთ-ერთი ყველაზე ამაღელვებელი ეპიზოდია – მთის მწვერვალებზე ანთებული სასიგნალო ცეცხლები, პიპინის გაბედული და გმირული „ჰობიტური ცეცხლმოკიდების“ შედეგად, როჰირიმების ძალას იხმობს გონდორის დასახმარებლად ომში. ეს მართლაც მონუმენტური მონტაჟია, რომელიც აჩვენებს ახალი ზელანდიის უზარმაზარ, თავბრუდამხვევ მთიან პეიზაჟებს და ასევე იწვევს ძველებური სამხედრო სიმამაცის აქტს. ის ხანმოკლე მომენტი, როდესაც ბერნარდ ჰილი, თეოდენის როლში, ჩერდება, სანამ გადაწყვეტს: „და როჰანი უპასუხებს!“ — რასაც ჰოვარდ შორის ამაღელვებელი ფრანგული ვალტორნების გაჟღერება მოსდევს — სიხარულის შეძახილებს უნდა იწვევდეს ყოველ ადამიანში, ჰობიტში თუ ტყის ელფში, ვინც ამას მოისმენს. „მეფის დაბრუნებაში“ უამრავი ასეთი მომენტია, ფილმში, რომელიც ასე თავდაჯერებულია და ნათელია თავის ზნეობრივ გრძნობასა და სამართლიანობაში, სიკეთის საბოლოო გამარჯვებაში შეუძლებელ წინააღმდეგობებზე. არაგორნის ამაღელვებელი, წმინდა კრისპინის დღის მსგავსი სიტყვა მორდორის ჯარების წინააღმდეგ საბოლოო შეტევამდე. შელობის მიერ ფროდოს თავის ბნელ ქსელში გახვეული, და ჯექსონის შესაძლებლობა, მცირე ხნით გამოიყენოს თავისი ძველი საშინელებათა ჟანრის „კუნთები“. სემის ჩუმად ფიქრი შაირის მოგონებებზე, ბედისწერის მთის ფერდობებზე, თითქმის გარდაუვალი სიკვდილის პირისპირ. თუნდაც სულელური მომენტები — CGI ლეგოლასი, რომელიც მუმაკილის ხორთუმზე სერფინგობს და ერთი შეხედვით უსასრულო რაოდენობის ისრებს ისვრის — სრულიად გარდაიქმნა სასაცილოდან უცნაურად მომხიბვლელამდე. უნდა ითქვას, რომ დასასრული — ან, უფრო სწორად, დასასრულები, მრავლობითი რიცხვით — გამოშვების შემდეგ წლების განმავლობაში რეგულარული ხუმრობის საგანი გახდა. ჯექსონის მრავალჯერადი დამშვიდობება — ნელი მოძრაობით გაერთიანება რივენდელში, არაგორნის კორონაცია მინას ტირითში, შაირში დაბრუნება, ცრემლიანი დამშვიდობება რუხი ნავსადგურებში, როცა ფროდო უკვდავ მიწებზე მიემგზავრება — ბევრისთვის ზედმეტია. სკეპტიკოსებისთვის ეს არის ეპილოგის გაწელვა, ზედმეტი დასასრული, რომელიც ყველას ღლის. მაგრამ ფილმის კულმინაცია არ არის ისეთი გრძელი, როგორც შეიძლება გახსოვდეთ. ბეჭდის განადგურების მომენტიდან საბოლოო ტიტრებამდე, ეს ნახევარ საათზე ნაკლები დროა. რაც, ფაქტობრივად, ერთი 11.5-საათიანი ფილმისთვის, გონივრული დროა ამბის დასასრულებლად. სინამდვილეში, შეიძლება ითქვას, რომ ეს საოცრად ეკონომიური გზაა ისტორიის დასასრულებლად, რომელიც წიგნში ასევე მოიცავს შაირის ბნელ ანტიკლიმაქტურ „გაწმენდას“. იმ წინა ბოლო თავში, ჰობიტები სამშობლოში ბრუნდებიან მხოლოდ იმისთვის, რომ ბოროტ ხულიგნებს გადააწყდნენ, რაც ფილმში ნაკლებად არის განვითარებული, რათა მთავარ ტრიუმფს ხელი არ შეეშალოს.