„ორი კოშკი“: დაუფასებელი შედევრი „ბეჭდების მბრძანებლის“ ტრილოგიაში

რთული მეორე ალბომი. უხერხული შუა თავი. როგორც არ უნდა დავარქვათ, არსებობს საყოველთაოდ მიღებული შეხედულება, რომ როდესაც ტრილოგიაში არც პირველი ხარ და არც ბოლო, სიის ბოლოში აღმოჩნდები. მაგრამ ამ წესს გამონაკლისებიც აქვს: „იმპერია უკან აბრუნებს დარტყმას“, „უკანასკნელი ჯედაი“. (უკაცრავად, შენ არა, „კლონების შეტევა“). „ნათლია II“. „განწირულების ტაძარსაც“ კი აქვს ისეთი თავზეხელაღებული ენერგია, რაც ინდის სხვა ფილმებს არ გააჩნია. ვფიქრობ, „ორ კოშკსაც“ უნდა დავამატოთ ამ გამორჩეული მეორე ნაწილების სიაში. პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებლის“ ტრილოგიის მეორე ფილმი, „ორი კოშკი“, გარკვეულწილად უყურადღებოდ რჩება მის საწყის და დასასრულ თავებთან შედარებით – მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ მას აკლია „ბეჭდის ძმობის“ ვიზუალური მრავალფეროვნება და „მეფის დაბრუნების“ აპოკალიფსური კულმინაცია(ები), ის სიუჟეტის ის ნაწილია, სადაც ყველაფერი უფრო მდიდარი, ღრმა, ბნელი და ფსიქოლოგიური ხდება. „იმპერია უკან აბრუნებს დარტყმას“ მსგავსად, ის ჩვენს ადრე გაერთიანებულ გმირთა ჯგუფს შლის და ყველას თავის გზაზე აგზავნის. ფროდო და სემი ჯერ კიდევ შორს არიან ბედისწერის მთიდან და მათ უკან აღარ მოსდევს ბეჭდის ძმობა. ჰობიტები მერი და პიპინი მკვლელი ურუკ-ჰაის ტყვეობაში არიან, არაგორნი, ლეგოლასი და გიმლი კი მათ გადასარჩენად მიემართებიან. კიდევ ერთი სამსაათიანი ხანგრძლივობის განმავლობაში, ჯექსონი (ტოლკინის ორიგინალური ტომების მეშვეობით) ყველას ამაღელვებელი გზებით გამოცდის, არა მხოლოდ მნიშვნელოვნად აფართოებს შუახმელეთის მასშტაბებს, არამედ ყველაფერს ნაცრისფერ ტონებში წარმოგვიდგენს, სცილდება რა „ძმობაში“ დამკვიდრებულ კეთილისა და ბოროტის მკაფიო დაპირისპირებას. ფილმი ფართოდ ხსნის გოლუმის წამებულ ფსიქიკას, ნედლად და მოუსვენრად წარმოგვიდგენს მას. ამის დიდი ნაწილი „ორი კოშკის“ მთავარი კოზირის – გოლუმის – დამსახურებაა. ყველა დროის უდიდეს ტვიტს თუ მოვიშველიებთ, ის არის „მართლაც ამაზრზენი პატარა ფრიკი“. „ძმობაში“ მხოლოდ მოკლედ ნანახი სმეაგოლი – ბედნიერი ჰობიტი, რომელიც ასობით წლის განმავლობაში, ერთი ბეჭდის გავლენით, საცოდავ ურჩხულად გადაიქცა – მეორე ფილმში მთავარი პერსონაჟია. ის ფროდოსა და სემისთვის უნდობი, არასასიამოვნო, არასასურველი მესამე პირია, რომელიც მათ მორდორისკენ მიუძღვის და მეგობრების დაშორებას ემუქრება. თუ არა? ასრულებს თუ არა ის თავის სიტყვას? ფარულად გეგმავს თუ არა მათ მოკვლას და ბეჭდის წართმევას? ორივე ერთად? თვითონაც არ იცის, მომენტიდან მომენტში სმეაგოლიდან გოლუმში გადადის, გაორებულია ფროდოსა და სემთან დამეგობრებას (ეს მისი ერთადერთი მეგობრული ურთიერთობაა საუკუნეების განმავლობაში) და ამ ცბიერი პატარა ჰობიტების ჭაობში დახრჩობას შორის. ენდი სერკისის (და გენიალური Wētā-ს ვიზუალური ეფექტების გუნდის) ხელში, გოლუმის სცენები აღმაფრთოვანებლად ცოცხალი ჩანს; მხიარული და ცბიერი, ღრმად ტრაგიკული, დაძაბულობით სავსე. ფილმი ფართოდ ხსნის გოლუმის წამებულ ფსიქიკას, ნედლად და მოუსვენრად წარმოგვიდგენს მას. ის სემისა და ფროდოს სარკეც არის. თქვენ ხედავთ ფროდოს წმინდა, კეთილ ბუნებას, რომელიც ცდილობს გოლუმში საუკეთესო დაინახოს, მაშინ როცა თავად ებრძვის ბეჭდის ტარების ტვირთს. და მაინც, თქვენ ნამდვილად სემის მხარეს ხართ, ფიქრობთ, რომ ამ ღრმად შეშფოთებულ არსებას ნამდვილად არ უნდა ენდოთ. შუახმელეთის ბედი ბეწვზე კიდია. ფსონები ძალიან მაღალია, რომ შეცდომა დავუშვათ. იმ დროს, გოლუმი შესანიშნავი ტექნიკური მიღწევა იყო, მაგრამ ეს ყველას დამსახურებაა, ვინც პროექტში მონაწილეობდა, რომ მას ეფექტად არ აღიქვამთ; პერსონაჟი იმდენად კარგად არის განსახიერებული, რომ ის ისევე ხელშესახებად არსებობს, როგორც ჰობიტები, ელფები და ჯუჯები. „ორი კოშკი“ გოლუმის ფილმია თავიდან ბოლომდე, და სწორედ ამის გამო არის უკეთესი. ფსიქოლოგიური სიღრმეები ამით არ მთავრდება. „ძმობის“ უფრო ფანტასტიკური მოვლენების შემდეგ, „ორი კოშკი“ როჰანში ადამიანთა (დიდი ასო „ა“-თი) სიბრიყვეებს ეჭიდება, მეფე თეოდენი გაფუჭებულია ჭიაყელას ბოროტი ჩურჩულით – რაც სარუმანის ჯადოქრობის მიერ შუახმელეთის მოწამვლის კიდევ ერთი მტკიცებულებაა. მერისა და პიპინის შეხვედრა ენტებთან არის სასოწარკვეთილი მოწოდება ბუნებრივი სამყაროსადმი, რომ შეებრძოლოს მიწის ჭირს. არაგორნი კვლავ ებრძვის ადამიანთა ლიდერის უხალისო ბედს. და ფროდო ნამდვილად იტანჯება, რადგან ბეჭედი მასში თავის კლანჭებს ავრცელებს. ეს არის რთული, ოპერული მასალა. როდესაც „ბეჭდების მბრძანებლის“ სანახავად დიდ ეკრანზე მიდიხარ, იქ ჰელმის ხევისთვის მიდიხარ. და მაინც, პერსონაჟების მთელი სიღრმის მიუხედავად, „ორი კოშკი“ არ ავიწყდება იყოს მასშტაბური ბლოკბასტერი, როცა ამის სურვილი აქვს. თვალწარმტაცი დასაწყისი – რომელიც აღწერს განდალფის ბრძოლას ბალროგთან მორიას წიაღში, რაც ჯადოქრის გადარჩენას ავლენს – ემუქრება, რომ აჯობებს „ძმობის“ დამაგვირგვინებელ სცენას. და ფინალური აქტი, ჩემი აზრით, შუახმელეთში ოდესმე ნანახ ყველაზე დიდ, ყველაზე მძვინვარე, ყველაზე სულისშემკვრელ ბრძოლამდე მიგვიყვანს: ჰელმის ხევამდე. ღამის წყვდიადში, წვიმით გაჟღენთილი, ორკები და ურუკ-ჰაი ადამიანთა სიმაგრის დასამხობად ცდილობენ – ჩვენი გმირები, რიცხობრივად ბევრად ჩამორჩენილები, სტრატეგიას შეიმუშავებენ, რათა სიტყვასიტყვით დაიცვან ციხესიმაგრე დაუძლეველი წინააღმდეგობის მიუხედავად. ეს არის ჯექსონი თავის საუკეთესო ფორმაში – ის ქაოტურ ბრძოლას სრული სიცხადით წარმართავს, ოსტატურად ქსოვს ბრძოლას სიუჟეტურ ხაზებში, რომლებიც ვითარდება უაზრო ხმლის რახარუხში გადაქცევის გარეშე. სიცოცხლისა და სიკვდილის ფსონების მიუხედავად, ის მას ამდიდრებს ისეთი პერსონაჟების მომენტებით, რომლებშიც „ბეჭდების მბრძანებელი“ შეუდარებელია: ლეგოლასისა და გიმლის მოკლულთა რაოდენობის შეჯიბრი; გან